Defensie / Alleen het embleem op de uniformen is veranderd

De leiders van België, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg bespreken vandaag in Brussel hoe ze de militaire slagkracht van Europa kunnen verbeteren. De eerste operatie van dit EU-leger in wording is in Macedonië: Operatie Concordia.

SKOPJE - Het is nog even wennen. In een klasje in het Macedonische plaatsje Cellopek laat een militair zijn Europese embleem zien aan een jochie. Op de vraag of hij weet wat dat betekent, antwoordt de jongen geprogrammeerd: ,,Nato. Nato, good!'' De Navo zit in het hoofd, de Europese Unie als vredesmacht nog niet.

Maar EUFOR, de Europese vredesmacht in Macedonië, draait dan ook nog niet zo lang. Pas op 31 maart heeft de Europese Unie hier de taken overgenomen van de Navo. Een kleine 400 militairen uit 27 landen -onder EU-leiding doen ook nog tal van toekomstige lidstaten, plus Canada en IJsland mee- moeten er de internationale waarnemers beschermen en problemen tussen etnische Albanezen en Macedoniërs helpen voorkomen.

Afgezien van het feit dat de EU in het sombere Skopje nu een eigen hoofdkwartier heeft, is er niet veel veranderd. De Navo- badge is gewoon vervangen door het embleem met de Europese vlag. Een Spaans officier, die hier al onder de Navo diende, demonstreert hoe dat gaat. ,,Voor de bevolking maakt het niets uit'', zegt hij. ,,Wat telt zijn de gezichten, niet zozeer namens wie je optreedt of bemiddelt.'' Ook de Navo is trouwens nog in Skopje aanwezig: de alliantie coördineert er onder meer de bevoorrading voor de troepen in Kosovo.

Stipt om 8 uur begint de ochtendbriefing van EUFOR. De internationale operationele staf van de Operatie Concordia, onder leiding van de Franse generaal Maral, wordt bijgepraat over het laatste nieuws.

Er doen maar twee Nederlanders mee aan deze eerste militaire EU-missie. Een van hen is Henk Daems, tot voor kort werkzaam op de afdeling personeelszaken van de krijgsmacht. Eind maart werd hij gevraagd om naar de Balkan te vertrekken. ,,Ik had vier uur bedenktijd.'' Het is zijn eerste buitenlandse missie. Hij werkt in Skopje bij de pers- en informatiedienst van Operatie Concordia. ,,Dit is het begin van een Europese defensie'', realiseert hij zich. Maar verder maakt het hem als militair niets uit onder wiens verantwoordelijkheid hij hier is.

De zichtbaarheid van de EU als vredesmacht in Macedonië is volgens EUFOR-woordvoerder Philippe Soulie nog een probleem. De Franse majoor is en beetje jaloers op Jamie Shea, de voormalige Navo-zegsman, die onlangs in Macedonië was voor het geven van lezingen. ,,Hij zat in elke talkshow en deelde overal handtekeningen uit. Daar kan de EU nog wat van leren.''

Ingelijfd bij een Franse militaire equipe rijden we naar Tetovo. Aanvankelijk over een stuk tolweg, dat met steun van de EU is aangelegd, later over wegen met diepe kraters, de totaal verwaarloosde infrastructuur in Albanees gebied. De besneeuwde bergtoppen verdwijnen in de mist als het begin te regenen. In een dorpje ontmoeten we een Frans-Spaanse militaire patrouille. Contact met de lokale bevolking is een van hun belangrijkste opdrachten.

Hun Albanese tolk is de directeur van een school in Cellopek, die prompt de groep uitnodigt om te komen kijken. Meer dan 85 procent van de leerlingen is van etnisch Albanese afkomst. De Bratstvo -'broederschap'- school zit in een totaal verwaarloosd gebouw. Albanese en Macedonische kinderen krijgen er gescheiden les. De Albanese leerlingen moeten verplicht Macedonisch leren, omgekeerd is dat niet het geval.

Aan het raam van het kleine Macedonische klasje hangen verfrommelde wandkaarten van Europa en Afrika. Directeur Khelal Ahmedi vertelt dat de leerlingen en docenten zelf de school schoon houden en ook helpen hout aan te voeren voor de schaarse kachels in het gebouw. De Franse EU-militairen willen de school best een behoorlijk verwarmingssysteem helpen, maar kunnen niets beloven.

,,Misschien heeft u in Macedonië geen groots land gezien'', verontschuldigt zich een leraar bij een kopje koffie, ,,maar u heeft toch vast mensen van goede wil ontmoet.'' Volgens hem blijft de spanning voelbaar in Macedonië. ,,Het Groot-Albanië en Groot-Macedonië zit in de hoofden van sommige politieke leiders'', zegt hij, verwijzend naar een recent artikel van ex-premier Ljupco Georgievski. Die pleit ervoor om een muur rond Albanese gebieden te bouwen.

In een legertent op een heuvel van een Macedonisch legerkamp zit een kleine Spaanse eenheid. Majoor Pardo toont een foto van zijn gezin. Pardo en zijn collega kapitein Rosales zijn al drie maanden in de buurt van Tetovo. Op de vraag wat zij vinden van een Europees leger dat autonoom kan opereren en gevechtstaken opneemt, klinkt het bijna laconiek: ,,Waarom niet?''

,,Het is niet ondenkbaar dat we over tien of twintig jaar een echt Europees leger hebben'', zegt Rosales. ,,Aan de militairen zal het niet liggen, we werken al samen in internationaal verband met dezelfde procedures. Het is vooral en bovenal een politieke keuze. Niemand had tien jaar geleden gedacht dat we nu allemaal met euro's zouden betalen. Dan is het idee van een Europees leger niet zo gek meer.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden