Deemoedsgedierte

,,In de vakantie heb ik anderhalf uur gelopen om naar de kerk te gaan. Dat was geen prestatie, want het regende en als goede Nederlander denk je dan 'als het weer niet mee zit, kun je altijd nog naar de kerk.' Het is trouwens verbazend hoeveel Nederlanders in Zwitserland in de kerk zitten.

Op die zondagmorgen, niet zo ver van mijn doel vandaan werd mijn eenzame weg gekruist door een ander pad, dat er loodrecht overheen liep. Dat pad liep van het lieflijke dorp Sils-Maria naar het schiereiland Chasté en het telde aanzienlijk meer wandelaars. Die liepen daar niet zomaar, zij maakten een historische wandeling langs de weg, die de filosoof Nietzsche de vorige eeuw zeer lief is geweest.

Nietzsche verbleef vaak in Sils-Maria, het hoge land daar was voor hem het mooiste van de wereld. In de eenzaamheid van dat schiereiland heeft hij veel inspiratie gevonden voor zijn beroemde werken. Hij is onvergetelijk geworden en verstokte volgelingen komen jaarlijks naar Sils-Maria en wandelen dan net als hij naar het schiereiland.

Wie was Nietzsche? Wat was het vuur, dat in hem gebrand heeft? Nietzsche was de man, die gezien heeft hoe de meeste mensen geregeerd worden door hun angsten. Hoe onderdanig mensen dan zijn, laf, slap, gewetenloos, onbetrouwbaar. Hoe de mensen het leven omlaag trekken naar hun eigen belabberde peil.

Hoe ze alles wat groot is en van werkelijke adel eenvoudig niet zien in hun kleinzieligheid, hun bekrompenheid, hun domheid.

Nietzsche heeft het pleidooi gehouden voor de sterke mens, die zich daarboven verheft, die uitstijgt uit die poel, die de bergtoppen beklimt en de angsten doorstaat. Hij heeft geweten van zwakken en van sterken. Hij heeft geweten wat anderen al gezegd hadden, dat de sterken altijd weer de zwakken zullen uitbuiten, maar hij heeft vooral op die andere kant gewezen, dat de zwakken altijd weer de werkelijk sterken omlaag trekken, hun meerderheid niet erkennen kunnen en in jaloezie en ressentiment hun macht ontplooien. Daartegen is de woede van Nietzsche ontstoken. Tegen al dat gemiddelde, middelmatige, voorzichtige en platvloerse. Daarom heeft hij ook het christendom vervloekt, zoals hij het had leren kennen, een slavenmoraal, huichelachtig en zoetsappig, over liefde pratend om de eigen zwakheden te dekken, opgebouwd uit angst en vals schuldbesef.

Veracht heeft Nietzsche al dat deemoedsgedierte dat het leven verziekt en hij is zijn eenzame weg gegaan naar de heroïsche mens. In de Europese geschiedenis is hij het geweest, die als eerste durfde te zeggen 'God is dood'. Daarmee bedoelde hij: het alibi is er niet, waarop de zwakke mens zich altijd weer beroept en waarmee hij zijn eigen verantwoordelijkheid ontduikt. Dat zal de mens, die sterk is, niet doen.

'God is dood'. Het woord wordt vaak aangehaald. Het was voor Nietzsche niet een conclusie van zijn verstand, zoals bij anderen, het was een schreeuw: God is doodgemaakt door het volk, door al die bange geesten, door al die kleinzieligheid en bekrompenheid. God is dood en de werkelijke mens rest niets dan de heroïsche opmars uit dit moeras der tijden.

Nietzsche troostte zich bij de granieten muren van het hooggebergte, de ongenaakbare bergtoppen, waarnaar hij als een arend opschoot. De aristocratie was hem lief. Niet de democratie. Die eindigt met de tirannie van verwende kinderen. Heeft Nietzsche de mensen ten onrechte veracht?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden