Deelstaatverkiezingen cruciaal voor liberalen èn coalitie in Bonn

BERLIJN - De verkiezingen, morgen, in de drie Duitse deelstaten Sleeswijk-Holstein, Baden-Württemberg en Rijnland-Palts zijn òf het lichtpuntje, òf de genadeklap voor de liberale FDP.

Partijleden in het hele land zullen de kurken laten knallen als de FDP al in één van de drie staten de kiesdrempel van 5 procent haalt. Want het is de liberalen de laatste jaren nergens gelukt de verkiezingen op deelstaatsniveau te overleven.

De peilingen helpen de partij niet, zoals FDP-woordvoerder Oliver Stumm uit Baden-Württemberg uitlegt: “Als we van tevoren 4 procent scoren, stemmen de mensen niet omdat ze menen dat hun stem verloren gaat. Maar als we op 7 procent staan, blijven ze weg omdat ze denken dat we het al gered hebben.”

De verwachtingen zijn somber, met peilingen van rond de 5 procent. Zelfs in de traditioneel sterke FDP-staat Baden-Württemberg loopt de FDP geenszins een gewonnen race. En in Rijnland-Palts, waar de FDP samen met de SPD regeert, wordt de partij - en daarmee de CDU/CSU-FDP-coalitie in Bonn - op de proef gesteld. Als het de FDP namelijk niet lukt op de een of andere manier een comeback te maken, valt de basis onder de regering in Bonn weg. Dat nu maakt de verkiezingscampagnes in de drie staten zo speciaal. En daarom ook lonkt de SPD, vaak met tegenzin, naar de Groenen. Omdat die als derde Duitse partij een mogelijke coalitiepartner is voor een door de SPD geleide regering.

De FDP houdt de moed erin: “Behalve de kerk zijn wij de enige maatschappelijke beweging die ervaring heeft met de wederopstanding”, zegt de ere-voorzitter van de partij in Baden-Württemberg, Jürgen Morlock. En volgens de Bonner partijvoorzitter Wolfgang Gerhardt “moet ieder mens in zijn leven één keer meer opstaan dan hij is neergeslagen.” Gerhardt weigert, net als veel van zijn partijgenoten, de mogelijkheid van een knock-out te overwegen.

In alle drie de deelstaten zijn de Groenen voorlopig de lachende derde. Ze zullen naar verwachtingen overal stemmen winnen ten opzichte van vier jaar geleden. En waarschijnlijk voor het eerst in Sleeswijk-Holstein ruimschoots de kiesdrempel halen. De FDP dreigt ook daar het slachtoffer van te worden, want hoe sterker groen voor de dag komt, en daarmee een verbond tussen groen en rood, hoe minder kans er is voor de 'gele' liberalen.

Het best staat de FDP er nog voor in het zuidelijke Baden-Württemberg, waar nu SPD en CDU regeren. En aangezien ook de CDU daar op winst staat, bestaat zelfs nog de mogelijkheid van een FDP-ministerspost. Als tenminste de SPD aldaar, onder leiding van Dieter Spöri, niet hoger scoort dan de verwachte 33 procent. Want anders zou het, samen met de 10 procent van de Groenen, ook nog op een rood-groene coalitie kunnen uitdraaien.

Maar de SPD heeft het in de zuidelijke deelstaat niet makkelijk. Spöri koos voor een omstreden campagne tegen de Euromunt en tegen de terugkeer van honderdduizenden zogenaamde Volksduitsers uit het voormalige Oostblok. Met dat laatste thema speelt hij de extreem-rechtse Republikaner in de kaart die bij de verkiezingen in '92 ruim 10 procent van de stemmen binnensleepte. Deze hoge score zit er nu niet meer in. Maar als deze racistische partij de kiesdrempel haalt is dat omdat ze dankbaar gebruik maakte van de tweeslachtigheid van een SPD, die opkomt voor asielzoekers en tegelijk de Rusland-Duitsers wil weren.

In de noordelijke deelstaat Sleeswijk-Holstein, waar de SPD alleen regeert, zullen de sociaal-democraten waarschijnlijk hun absolute meerderheid verliezen. Hoe sterk de populaire minister-presidente Heide Simonis zichzelf ook - staand op een tegel van piepschuim tegen koude voeten - in de dorpsgemeenschappen presenteert, ze lijkt er niet in te slagen haar partij uit het landelijke slop te halen. Als de SPD haar meerderheid kwijt raakt, zijn er meerdere opties. Aangezien Simonis een fervente tegenstander is van de Groenen, is de FDP een mogelijke partner, als die de kiesdrempel haalt. De liberalen willen zelf liever met de - naar verwachting sterk verliezende - CDU in zee.

In Mainz, waar de regering van Rijnland-Palts zetelt, kan de SPD ook geen rood-groene samenwerking uitsluiten, in geval haar huidige partner, de FDP, de kiesdrempel niet haalt. De CDU zal naar verwachting ongeveer gelijk blijven of iets winnen en op 40 procent komen. In twee van de drie deelstaten ligt een samenwerking tussen SPD en de Groenen dus voor de hand.

Maar het grote, veelbelovende alternatief voor de christen-liberale coalitie, zoals die al veertien jaar in Bonn de dienst uitmaakt, staat onder zware druk.

In de grootste deelstaat, Noordrijn-Westfalen, regeert al een jaar een rood-groene coalitie, die algemeen geldt als testcase voor een machtsovername in Bonn in 1998. Die coalitie wist onlangs een crisis ternauwernood te overleven. De inzet was een bagatel: uitbreiding van het vliegveld Dortmund.

Toilethokje

Premier Heide Simonis van Sleeswijk-Holstein had zich over deze samenwerking al luid en duidelijk geuit: “Over ieder toilethokje op zo'n vliegveld moet je met de Groenen onderhandelen. Daar zou ik gek van worden.” De nadruk van de Groenen op het milieu botst in toenemende mate - niet alleen in de deelstaten - met het SPD-thema: bestrijding van de werkloosheid. Dat maakt samenwerking van rood en groen ook in Bonn steeds moeilijker. Als de FDP daar wegvalt, wordt dan toch de mogelijkheid van een grote CDU-SPD-coalitie denkbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden