Deed de moderne mens het met de Neanderthaler?

Inwijding in de grotgeheimen van 50 duizend jaar geleden zit er niet meer in, maar we gaan toch even roddelen: het is denkbaar dat homo sapiens sapiens en de Neanderthaler veelvuldig in elkaars armen lagen. En dat de moderne mens in Afrika met een oude homovariant de liefde bedreef.

Sporen in het DNA van de hedendaagse Europeaan en Afrikaan wijzen op vreemdgaan: het komt erop neer dat ons DNA voor 5 procent is opgetrokken uit genetisch materiaal van Neanderthalers. Met wie de Afrikaan het deed, is niet duidelijk.

We wagen ons hier in een debat onder paleontologen zonder uitzicht op antwoord. Een deel van de club houdt het erop dat de moderne mens 130 duizend jaar geleden uit Afrika afreisde en oude homovarianten in Azië en Europa verdreef. Van kruisliefde was geen sprake. Het andere deel van de club vermoedt dat er wel degelijk menging van verschillende homo’s plaatsvond.

De fossielen geven het definitieve antwoord niet. Wel verzekerden Amerikaanse paleontologen begin 2004 dat de bijzondere schedel van de Neanderthalers bewijst dat wij niets van hen hebben geërfd. De craniums van chimpansee en gorilla, en van andere apen onderling, lijken beduidend meer op elkaar dan die van ons en de medehomo van weleer.

Mager bewijs. Maar als de moleculaire opbouw van dat wat ons tot moderne mens maakt – het DNA – ook essentieel verschilt van de Neanderthaler, dan zijn we eruit. Voor een vergelijking moet je beschikken over beider DNA, maar hoe kom je daar aan?

Uit botten van enkele Neanderthalers konden moleculair biologen wat mitochondriaal DNA (mDNA) peuteren. Dat erfelijk materiaal zit in de mitochondriën, de energiefabriekjes van de cel. Het is anders dan het DNA in de celkern dat ons hele wezen, inclusief ons uiterlijk, bepaalt.

In zijn mDNA verschilde onze voorvader van 40 duizend jaar geleden duidelijk met de Neanderthaler met wie hij toen Europa deelde. De Neanderthal-variant van het mDNA is nooit bij een moderne mens aangetroffen, beweerden biologen in 2004. Discussie beslecht: er bestaat geen mengvorm.

Maar via indirect bewijs kwam de Neanderthaler onlangs weer in ons leven. Amerikaanse genetici bestudeerden het DNA van 135 individuen uit Europa, Utah en van het Yoruba-volk uit Afrika. Zij zochten DNA-fragmenten binnen genen die je niet kunt rijmen met een voortplantingshistorie waarin de moderne mens louter oog had voor de eigen soort.

En ze vonden er veel bij de Afrikaan en Europeaan: hun genoom moet bijdragen van buiten hebben gehad. Genetici becijferden de afdracht van vreemd DNA op ongeveer vijf procent van het geheel. Gezien de bevolkingssamenstelling in vroeg-Europa moet een sapiens-joch vaak naar een Neanderthal-meisje hebben geknipoogd, en kwam er een warme glimlach terug, waarna...

Zo schetsen het mitochondriaal DNA en het DNA in de celkern verschillende scenario’s. Nou, deed de moderne mens het met de Neanderthaler? Misschien, misschien niet: maar dat gaat u ook geen fluit aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden