Declaraties zorgen voor klucht en drama in Haarlemmermeer

HAARLEMMERMEER - Nog natrillend van de emoties brengen ze hun verhaal voor het eerst naar buiten. Chris Hofkamp, wethouder en Ellen van Beenen-Fels, waarnemend wethouder, van de gemeente Haarlemmermeer. Zij waren en zijn de hoofdpersonen in een kruising tussen een drama en een klucht.

ANITA LOWENHARDT

Ze werden in hetzelfde jaar, 1971, lid van de PvdA en ook in hetzelfde jaar, 1986, raadslid van Haarlemmermeer. De nu 44-jarige Chris Hofkamp had, vanwege een verhuizing, net haar baan bij een ingenieursbureu opgezegd en was op zoek naar ander werk. Ellen van BeenenFels, nu 47 jaar, 'rolde' de raad in, nadat ze eerst notuliste van de PvdA-fractie en daarna fractie-assistent geworden was.

Twee jaar later, in 1988, net toen Chris een baan had gevonden, werd ze gevraagd om de (enige) PvdA-wethouder op te volgen, die met de vut ging. “Toen moest ik kiezen. Wethouder zijn leek me leuk, omdat je dicht bij de bevolking staat, direct de gevolgen ziet van wat je doet. Bovendien was het binnnen mijn eigen gemeente en was die baan in Den Haag.” En met haar twee, toen nog jonge kinderen zat ze op forenzen niet zo te wachten.

“Nee, bestuurlijke ervaring, puur op dit niveau had ik niet, wel in besturen van allerlei verenigingen, in de ondernemingsraad en als voorzitter van onze PvdA-afdeling.” Ze werd, evenals haar voorganger, wethouder van onderwijs en volkshuisvesting. Naast haar bestond het college van B en W uit twee VVD- en twee CDA-wethouders. Na de verkiezingen van 1990 kwam daar een D66-wethouder bij. “De samenwerking in het college”, vertelt Chris Hofkamp, “was wisselend. Er zijn grote problemen geweest en dat tekent nu de sfeer.”

Zo stemde Chris Hofkamp in 1990 als enig collegelid tegen het zogeheten 'plan van aanpak' voor Schiphol. Het plan - van de twee betrokken ministeries, Schiphol, de KLM, de provincie Noord-Holland en de gemeentes Amsterdam en Haarlemmermeer - voor de uitbreiding van Schiphol.

“Ik was niet absoluut tegen de uitbreiding van Schiphol, maar vond dat je je handen als Haarlemmermeer niet zo moet binden. Ook mijn hele fractie vond dat, als je meewerkt aan de plannen voor de ontwikkeling van Schiphol, je dan ook een afgewogen oordeel moet kunnen geven, moet aangeven wat voor gevolgen dat voor de bevolking heeft. Door je te comformeren, is je onafhankelijke oordeel weg.”

Het plan werd aanvaard met PvdA en GroenLinks tegen. “En nu gebeurt er”, zeggen Ellen en Chris, “wat wij voorspeld hebben: de milieunormen en de nachtvluchten worden overschreden.”

“Dat standpunt werd me toen wel kwalijk genomen”, zegt Chris. Er volgden nog twee kwesties waarbij de PvdA een minderheidsstandpunt innam. De eerste had tot gevolg dat de CDA-wethouder van financien zijn portefeuille moest inleveren - terwijl de PvdA vond dat hij moest vertrekken. Na een half jaar kreeg Chris Hofkamp de financiele portefeuille erbij.

De tweede kwestie is van recenter datum. Naar aanleiding van het gedwongen vertrek van burgemeester De Cloe van Almere, die wat al te enthousiast gedeclareerd had, begon het Haarlems Dagblad wat 'rond te vragen'. “Toen bleek”, vertelt Chris, dat onze burgemeester Van Dulst ook meer onkosten gedeclareerd had dan hij waar hij recht op had.”

De gemeenteraad stelde een onderzoekscommissie in, die van het college de opdracht kreeg dan meteen ook te kijken naar de onkostenvergoedingen van de wethouders. Die raadscommissie kwam begin vorige maand met een rapport waaruit bleek dat in de periode 1990-'93 aan de wethouders “een aantal malen onterechte kosten zijn vergoed”.

Chris: “Dat kwam ook doordat de regels door een Algemene Maatregel van Bestuur tussentijds veranderd waren. Wij hadden ons dat echter niet gerealiseerd en waren doorgegaan met de oude declaratie-gewoonten. Dat ging niet om een hoog bedrag - het gaat om maximaal 400 gulden per persoon - maar het betekende wel dat wij slordig omgegaan waren met gemeenschapsgeld en met de regels die voor ons gelden.”

Op het moment dat het rapport verscheen, lag Chris Hofkamp in het ziekenhuis. Omdat zij tevoren wist dat zij zes weken uitgeschakeld zou zijn, stelde zij voor dat zij in die periode vervangen zou worden. Op 23 september, toevallig de datum dat Chris in het ziekenhuis werd opgenomen, werd Ellen van Beenen-Fels als waarnemend wethouder benoemd. “Over die vervanging was iedereen enthousiast”, zegt Ellen.

Zodra zij het rapport had, belde Ellen met Chris, die haar vroeg meteen bij de gemeentesecretaris, de locoburgemeester en in het college te melden dat zij alles wilde terugbetalen. “De conclusie uit het rapport”, zegt Chris, “was dat de individuele wethouders weliswaar geen laakbare handelingen hadden verricht, maar dat het college als geheel wel iets te verwijten viel. En ik vind dat, als je als college je werk niet goed gedaan hebt, je op z'n minst je excuses moet aanbieden aan de raad en de bevolking en je je fouten moet herstellen.”

“Zeker omdat je een voorbeeldfunctie hebt en in een glazen huisje zit. Je kunt toch niet bijvoorbeeld de onroerend goedbelasting en het reinigingsrecht verhogen en tegelijkertijd zeggen: we betalen niet terug. Met het wel terugbetalen van het te veel ontvangen geld hadden we allemaal de held van Nederland kunnen worden.”

Met de hele PvdA-fractie, zoals al gauw bleek, was ook Ellen het met Chris eens en dat meldde ze in het college. Tijdens de discussies daarover, op 20 en 21 oktober, bleek dat ze daar in het college alleen in stond. “Toen duidelijk werd dat de PvdA in dit standpunt volhardde, escaleerde de zaak”, vertelt ze. “Tot dat moment was de sfeer heel goed, maar in de extra collegevergadering, de dag voor het raadsdebat veranderde dat.”

Die extra vergadering duurde bijna vier uur en haar collega-wethouders, plus de burgemeester, bleven constant proberen haar van standpunt te doen veranderen opdat ze alsnog het collegestandpunt - niet terugbetalen - zou onderschrijven. “Dat was een nachtmerrie waarvan ik nog steeds last heb. Ik bleef hetzelfde standpunt verdedigen tegenover een gesloten blok van mensen die vonden dat als een wethouder uit de band springt, hij de anderen in de schuldige hoek drukt. Op een gegeven moment ga je aan jezelf twijfelen. Ik wist niet wat me overkwam, vooral toen er gezegd werd dat de consequentie van mijn standpunt zou kunnen zijn dat de PvdA uit het college zou vallen.”

Uiteindelijk werd voorgesteld dat de wethouders het te veel ontvangen geld dan alleen over 1993 zouden terugbetalen. Ellen: “Ik vond echter dat je niet kunt zeggen: we betalen wel over een jaar en niet over de andere twee. Dus weigerde ik mede te ondertekenen, maar zei wel dat ik de tekst met mijn fractie zou bespreken.” Met Chris Hofkamp had Ellen die dag en avond veelvuldig contact. Chris: “Ik vind het harstikke leuk om wethouder te zijn, maar er is een grens. Je moet jezelf wel in de spiegel kunnen blijven aankijken en je moet het wel aan je kinderen kunnen uitleggen.”

Intussen bleek de PvdA-fractie het opnieuw met Ellen en Chris eens. De PvdA bedacht nog een ander compromisvoorstel, maar ook dat vond uiteindelijk geen genade in de ogen van de rest van het college, bleek de volgende ochtend. Dus ging Ellen van Beenen-Fels met een minderheidsstandpunt de raadsvergadering van 21 oktober in. Na vijf uur vergaderen bleken de standpunten daar even muurvast als in het college. Alleen GroenLinks en twee lokale eenmansfracties waren het met de PvdA eens.

Er werd een motie van wantrouwen tegen de PvdA-wethouder ingediend, maar vlak voor de stemming kwam er weer een compromis-poging, die het evenmin haalde. De motie van wantrouwen werd in stemming gebracht en aangenomen. Chris: “Dat hoorde ik thuis, op de lokale radio. Ik ben nooit officieel op de hoogte gesteld. Wel stond de telefoon dagen erna van CDA-ers, VVD-ers, D66-ers die allemaal zeiden: dit was de bedoeling niet, je bent zo'n goede wethouder, je moet toch blijven. Allemaal krokodilletranen. Het bizarre is dat ook in de raadsvergadering gezegd werd dat ik zo'n goede wethouder was geweest, zoveel in gang gezet en tot stand gebracht had, de financien zo goed gedaan had. Dat staat in de notulen. Ik heb nooit een woord van kritiek gehad.”

“Dat weekeinde ben ik gaan bellen: als dit niet jullie bedoeling is geweest, laten we dan praten. Mijn ontslagbrief heb ik niet geschreven, want zo'n motie van wantrouwen moet herbevestigd worden en daar moet veertien dagen tussen zitten en bovendien vind ik dat de gemeenteraad maar eens moet uitleggen waarom ik, als ik als wethouder goed heb gefunctioneeerd, weg moet.”

Een voorstel van de PvdA-fractie om een groep van externe wijze mensen te laten bemiddelen, werd door de andere collegepartijen verworpen en ook over het zoveelste nieuwe compromis werden zij het niet eens.

De patstelling duurt dus voort. Tot de raadsvergadering waar de motie van wantrouwen opnieuw in stemming moet komen en dan herbevestigd of ingetrokken wordt. Gisteren kregen de collegeleden een brief van de PvdA-fractie, waarin wordt voorgesteld dat het hele college alsnog zijn excuses aanbiedt en de gemaakte fouten erkent en belooft die te herstellen, dus zich bereid verklaart het geld terug te betalen.

Intussen zitten Ellen en Chris, die aanstaande maandag weer als wethouder zou beginnen, thuis, op advies van de gemeentesecretaris. Chris: “Ik voel me ongelofelijk in de steek gelaten. Ik heb veel werk voor de gemeente verzet en dan gebeurt dit, terwijl je er niet bij bent. Ik vind dit ontzettend schadelijk voor de gemeente en voor het hele aanzien van de politiek, Het rare is juist dat dat de PvdA wordt verweten en dat is volgens ons de wereld op z'n kop.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden