Decadentie

Als ik in een brandend huis maar één woord zou mogen redden uit het omvangrijke erfgoed van Van Kooten en De Bie, zou dit 'doemdenken' zijn. Misschien omdat ik die benauwende en illusieloze jaren heel intens heb beleefd. Het geniale 'doemdenken' werd voor het eerst in maart 1980 op televisie gebruikt. Somberen over een wereld die 'gedoemd' was ten onder te gaan was toen de favoriete bezigheid van de jeugd waartoe ik ook behoorde. De grauwe doemdenkers met gepijnigd gezicht droegen legerjacks om hun antimilitarisme te onderstrepen en lange baarden om ome Gillette te pesten. We zaten middenin de Koude Oorlog en Sonja Barend vroeg Amsterdammers een wit laken voor hun raam te hangen om de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten tegen te houden. Bij Toppop was Doe Maar nummer één door te zingen dat je snel carrière moest maken 'voordat de bom valt'. Enkele jaren later viel de Muur en verdampten de doemgedachten. De digitale revolutie brak aan en met haar het consumptieve hedonisme.


Anders gaat het in Frankrijk. In het Gallische land is er niet eens meer een dorpje dat tegen de invasie van doemgedachten standhoudt. Het magische drankje van Asterix is misschien op, maar niet de stroom boeken die een helse toekomst voorspellen. Voor dit verschijnsel hebben de Fransen een woord uitgevonden dat aan 'doemdenken' doet denken: déclinisme. Het komt van 'déclin' dat 'neergang' betekent. Deze stroming wordt gedragen door essayisten en schrijvers als Michel Houellebecq of Éric Zemmour die zich meestal op rechts positioneren en de neergang van vooral Frankrijk voorspellen. Maar met de publicatie deze week van het boek 'Décadence, van Jezus tot Bin Laden, leven en dood van het Westen' van filosoof Michel Onfray, ontploft een ware bom in de winkel van het déclinisme. Omdat Onfray zeer links was tot nu toe en zijn pessimisme niet alleen op zijn eigen land projecteert maar op de 'gehele joods-christelijke beschaving'. Jezus was een verzonnen historische figuur, het christendom heeft een spoor van vernieling achter zich gelaten en onze beschaving, daar is atheïst Onfray zeker van, zal na 1500 jaar nu gaan sterven en binnenkort verdwijnen.


Ik heb gisteren het boek gekocht en ben er net koortsachtig aan begonnen. Toch kon ik alvast een idee van de inhoud krijgen door een omvangrijk dossier dat weekblad Le Point eergisteren uitbracht. Gevraagd naar de symptomen van onze decadentie antwoord Michel Onfray: "Het nihilisme van 'niets heeft enige waarde meer'; een krankzinnig egocentrisme; het onvermogen om in termen van gemeenschap te denken; een overheersing van trieste hartstochten en in het bijzonder van wrok en afgunst; de overwinning van het negativisme". Als ik dit rijtje overzie kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat Onfray een moralistische doemdenker is. Ik geloof niet in de ondergang van het Avondland maar wel in zijn vermogen om zich strijdlustig te verweren. Ik ga 'Décadence' met fris optimisme lezen, wetend dat ik gisteren, bij de geluksmeter van het CBS, met 8,2 ruim boven het gemiddelde heb gescoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden