Debat van de wanhoop voor Bush en anderen

Vier Republikeinse presidentskandidaten (vlnr): Carly Fiorina, senator Ted Cruz, gouverneur Chris Christie en senator Rand Paul. Beeld afp

De vragenstellers van CNBC waren niet sterk bezig. Maar de belangrijkste reden dat het derde Republikeinse tv-debat, donderdagavond in Boulder, Colorado, soms ontaardde in een chaotische schreeuwpartij was de wanhoop van een aantal presidentskandidaten: het was nu of nooit.

En het werd 'nooit' voor Jeb Bush. In de uiteindelijke telling van de New York Times bleek de oud-gouverneur van Florida van alle kemphanen de minste spreektijd te hebben bemachtigd. In ruim twee uur was hij maar zes minuten en acht seconden aan het woord. En in die zes minuten kreeg hij dan ook nog klop van Marco Rubio, die Bush' kritiek op zijn absentie in de senaat behendig afweerde. En hij maakte één wat vreemde opmerking: "Als je voor mij een Democraat vindt die voor het verlagen van belastingen is, en voor het verlagen van uitgaven, dan krijgt die een warme zoen."

Met die bleke prestatie zal Bush, die ooit hoopte zonder al te veel tegenstand de nominatie in de wacht te slepen en als 'redelijke Republikein' Hillary Clinton te verslaan, zijn positie in de peilingen niet verbeteren. En al evenmin de twijfels wegnemen die zijn geldschieters de afgelopen weken steeds openlijker etaleerden.

Het langst had zakenvrouw Carly Fiorina de microfoon: 10,5 minuten. Maar in de Amerikaanse media werden na het debat vooral de prestaties van senatoren Marco Rubio en Ted Cruz sterk genoemd.

Ook met lastige vragen wisten die twee goed raad. Bijvoorbeeld die aan Marco Rubio over zijn persoonlijke financiën, die bepaald geen vaste hand op economisch terrein suggereren. Hij zei eenvoudig dat hij nu eenmaal geen fortuin had geërfd, zoals een aantal van zijn concurrenten op het podium. En dat hij beter dan wie van hen wist hoe moeilijk het kon zijn een gezin te onderhouden en je kinderen goed onderwijs te laten geven.

Ted Cruz was, merkte een commentator van de New York Times op, een paar keer opvallend op de hand van senator Rand Paul, bijvoorbeeld in zijn kritiek op de Federal Reserve, die volgens Paul bezig is een nieuwe economische crisis te veroorzaken. Kennelijk rekent Cruz erop dat Paul binnenkort uit de race stapt en hij dan zijn libertaire achterban kan overnemen.

Jeb Bush. Hij kwam weinig aan het woord in het debat. Beeld afp

Paul had weinig goede momenten in het debat, maar hij heeft voor vandaag een podium geregeld waar hij zonder concurrentie of onderbreking kan spreken: hij wil in de Senaat een klassieke filibuster houden, een urenlang betoog waarmee je - althans tijdelijk - een wet tegen kunt houden. De actie is gericht tegen een maatregel die volgende week het schuldenplafond van de VS verhoogt: "Die wet gaat het begrotingstekort laten ontploffen, hij staat Obama toe, onbeperkt geld te lenen."

Het debat liep zo nu en dan flink uit de rails, met kandidaten die vragen niet beantwoordden, aanwijzingen van de presentatoren negeerden en hen van linkse vooroordelen beschuldigden.

De drie journalisten van CNBC begonnen het debat dan ook met een heel zwakke vraag: net als bij een sollicitatiegesprek moesten de kandidaten zeggen wat hun zwakke punt was. En net als bij een sollicitatiegesprek ga je daar natuurlijk niet echt op antwoorden, en dan komt er van debatteren ook niets.

Het eerlijkst was dan ook het antwoord van John Kasich, die de vraag gewoon negeerde en uitlegde wat hij als Congreslid in Washington en als gouverneur van Ohio, wat hij nu is, voor economisch verstandige dingen had gedaan. Ook later in het debat lukte het de gouverneur van Ohio een paar keer zijn tijd te gebruiken voor een helder, beknopt verhaal over een van zijn standpunten.

Naar zulke momenten, even alleen aan het woord en dan met zo'n krachtig betoog dat niemand een opening ziet om je onderbreken, een onderonsje met de kijker eigenlijk, waren alle kandidaten op zoek.

Rand Paul Beeld afp

Chris Christie had het een paar keer, bijvoorbeeld toen hij uitlegde waarom onder een president Christie de leiding van een autoconcern persoonlijk zal worden vervolgd als de auto's onveilig zijn. En hij was duidelijk over het overheidspensioen waar elke Amerikaan voor betaalt: dat blijft op een kwade dag gewoon weg als de premies en de pensioenleeftijd niet omhoog gaan. Hij vond daarin Mike Huckabee, de oud-gouverneur van Arkansas, tegenover zich: die wil gewoon dat de overheid 'ophoudt met stelen' en het pensioen blijft uitbetalen.

Naast de pensioenen waren de belastingen het andere grote thema van het debat. Elke Republikeinse kandidaat heeft wel een plan dat voorziet in flinke verlaging van de belastingen.

Ex-neurochirurg Ben Carson kwam in de problemen toen hem de analyse van zowel linkse als rechtse economen werd voorgelegd: zijn op de Bijbel geïnspireerde 'tienden', in feite een vlaktaks van 15 procent, zal tot een enorm gat in de overheidsfinanciën zou leiden. Eigenlijk moet het daarom 28 procent zijn. Carson kwam niet verder dan 'dat is niet zo'. En gaf daarmee een opening aan John Kasich om te tieren dat van de meeste kandidaten het economische beleid pure fantasie was.

Chris Christie Beeld afp

Carson was niet nadrukkelijk aanwezig in het debat, en datzelfde gold verrassend genoeg ook voor Donald Trump. Wie verwacht had dat de onroerend-goedmagnaat, die niet goed tegen kritiek kan en al helemaal niet tegen zijn verlies, uit zijn slof zou schieten, kwam bedrogen uit. Hij en Carson vermeden het elkaar aan te vallen.

Liever richtte Trump zijn woede op de media en dan met name op de presentatoren van het debat, van wie hij de vragen 'niet aardig' vond. Daar had hij ook wel gelijk in. De eerste vraag die hij kreeg was, of zijn kandidatuur er een uit een stripboek was.

Aan het eind van de uitzending haalde Trump zijn gram: als bewijs dat hij als president een veel beter akkoord met Iran gesloten zou hebben, voerde hij zijn telefoontje aan naar CNBC, waarin hij mede namens Ben Carson weigerde om ruim drie uur te debatteren. Ondanks de financiële schade door gemiste advertenties, zei hij, ging het station onmiddellijk door de knieën. "In twee minuten had ik het heronderhandeld zodat we hier nu weg kunnen wezen."

Marco Rubio en op de rug gezien, Donald Trump. In de Amerikaanse media werden na het debat vooral de prestaties van senatoren Rubio en Ted Cruz sterk genoemd. Trump verraste door zijn zwijgen: hij hield 28 minuten achtereen zijn mond. Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden