Debat over koloniaal verleden (1)

Het was in 1991 dat een parlementaire delegatie onder leiding van de CDA'er De Hoop Scheffer van 18 tot 31 augustus een bezoek zou brengen aan Indonesië. Tijdens de voorbereidingen merkte iemand op, dat het jammer was dat de delegatie pas de 18e zou aankomen. Zou het niet mogelijk zijn iets eerder op reis te gaan, zodat de feestelijkheden rond de Indonesische onafhankelijkheidsdag van 17 augustus meegemaakt konden worden? De Indonesische gastheren zouden dat zeer op prijs stellen.

De suggestie werd positief ontvangen. Het bleek mogelijk de reis een paar dagen te vervroegen. Helaas kon De Hoop Scheffer op het laatste moment niet mee, maar de delegatie was op tijd in Jakarta voor de viering van de Indonesische onafhankelijkheidsdag. Geen van de parlementariërs heeft er ooit blijk van gegeven op dit punt gevoeligheden bij de Nederlandse Indië-veteranen vermoed te hebben.

Het is goed deze gebeurtenis in herinnering te roepen, nu minister Pronk op Eerste Kerstdag Nederland heeft opgeroepen te erkennen dat Indonesië volgend jaar op 17 augustus vijftig jaar bestaat. Een wat overbodige oproep, zo lijkt het. Het feit dat een parlementaire delegatie al een paar jaar geleden haar reis vervroegde om de 17e augustus in Jakarta mee te vieren, zegt voor wat betreft de officiële erkenning van die dag genoeg.

En bovendien: mag ieder land niet voor zichzelf uitmaken wanneer het zijn onafhankelijkheidsdag viert? Wat valt er in dat verband voor Nederland, de oude koloniale mogendheid, te erkennen? Niets natuurlijk.

Maar Pronks opmerkingen gingen dieper. De minster wil ook “dat van de kant van Nederland wordt gezegd: terecht dat men op die dag zijn onafhankelijkheidsviering houdt”. Een uitspraak die niet alleen het goed recht zou onderstrepen op de keus van de 17e augustus 1945 als het begin van de Indonesische onafhankelijkheid, maar bovendien instemming zou verwoorden met de redenen voor die keus. En dat laatste ligt veel moeilijker.

Wat officieel Nederland betreft, het is nooit expliciet zo gezegd, zoals we in dit land iets pijnlijks zelden op officieel niveau expliciet zeggen, begint de Indonesische onafhankelijkheid op zijn hoogst pas met het akkoord van Linggadjati uit 1946 of anders met de soevereiniteitsoverdracht in 1949. De periode tussen 1945 en 1949 staat in het teken van bevrijding en herstel van orde en gezag, culminerend in twee zogenaamde politionele acties: orde en gezag zijn immers een zaak van de politie.

Als minister Pronk zijn zin krijgt, kan die interpretatie van de geschiedenis naar het museum. We zouden achteraf toegeven een koloniale oorlog gevoerd te hebben. Terwijl nu, ondanks alle studies die er intussen over verschenen zijn, nog steeds de officiële lezing luidt, dat het ging om een actie Indië te bevrijden van de Japanners en in het verlengde daarvan van Soekarno, die werd gezien als een verlengstuk van de Japanners, op dezelfde wijze als de NSB bij ons als een verlengstuk van de Duitsers gezien werd.

Debat over koloniaal verleden (2)

Koningin Beatrix zal volgend jaar Indonesië bezoeken. Niet op de 17e augustus. Wat bij een parlementaire delegatie drie jaar geleden wel kon, blijkt voor het Nederlands staatshoofd onmogelijk: het samen met de Indonesiërs vieren van hun onafhankelijkheid.

De koningin kan er bij zo'n gelegenheid immers niet het zwijgen toe doen. Maar wat moet ze op die dag zeggen? Dat het goed is dit jubileum te vieren? Of dat de eigenlijke overdracht van de soevereiniteit pas in 1949 heeft plaats gevonden? Bij de eerste uitspraak zullen de golven door ons land gaan, bij de tweede door Indonesië.

Maar ook als de koningin in september Indonesië bezoekt, zal zij iets moeten zeggen en het zou goed zijn als er voor die tijd een openbaar debat gevoerd zou worden over de vraag wat dat dan zou moeten zijn. Hoe gevoelig die kwestie ook ligt. Misschien helpt in dit verband een uitspraak van de koningin bij een ander gevoelig bezoek, aan Japan in 1991.

“Een eerlijk besef van de beproevingen die ons verleden belasten, kan ons helpen gevoelens van wrok en verbittering te overwinnen. De geschiedenis kan niet ongedaan gemaakt worden, maar we willen ook niet haar gevangenen zijn”, aldus de koningin tegen de Japanners. Waarom zouden wij tegenover de Indonesiërs niet in staat zijn dat te doen, waar wij toen de Japanners toe opriepen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden