De Zwitserse bank van de kunsthandel

Tefaf is met stip de belangrijkste beurs ter wereld voor Oude Meesters. Ze dankt die positie aan haar strenge kwaliteitseisen, locatie en leeftijd. Concurrenten maken geen kans in een steeds kleinere en duurdere markt. 'Meer topbeurzen is ook niet wenselijk.'

Reislustige verzamelaars van hedendaagse kunst kunnen bijna iedere week op een ander continent terecht voor een internationaal hoogstaande beurs. De topbeurzen in Bazel, Miami, Londen, Parijs en Hongkong doen weinig voor elkaar onder. Maar wie Oude Meesters collectioneert, heeft veel minder keuzestress. In dat veld doet er eigenlijk maar één bestemming toe: Maastricht. The European Fine Art Fair steekt met kop en schouders boven de rest van het aanbod uit. Of zoals Georgina Adam, auteur van 'Big Bucks: The Explosion of the Art Market' het zegt: 'Eerst heb je Tefaf, dan heb je heel lang niks en daarna pas het tweede echelon met Brafa in Brussel, de Biennale des Antiquaires in Parijs, en Frieze Masters en Masterpiece in Londen.'

Lange adem is een deel van de uitleg voor het succes van Tefaf. De organisatie werd opgericht in 1988, maar haar wortels gaan terug tot 1975 toen voorloper Pictura voor het eerst werd georganiseerd. Een van de oprichters was Robert Noortman, de in 2007 overleden kunsthandelaar uit Maastricht, die postuum in opspraak kwam vanwege criminele activiteiten in zijn jeugd. 'Noortman was geen man van onbesproken gedrag', beaamt kunstadviseur Jan Grosfeld. 'Maar hij was ook een inventieve speler, die Tefaf internationaal op de kaart heeft gezet. Hij had grote aspiraties, een groot zakelijk netwerk dat bereid was te investeren en een clientèle die hoge prijzen kon betalen. Noortman heeft Tefaf boven het regionale niveau getild waar de beurzen van Breda en Den Bosch nog steeds zitten.'

Dat Tefaf gerund wordt door handelaren is essentieel volgens Nanne Dekking. "Beurzen als bijvoorbeeld de Palm Beach Art Fair zijn opgezet door mensen die aan het evenement zelf willen verdienen. De organisatoren van Tefaf willen als handelaar winst maken, niet als beursdirectie. Daarmee is kwaliteit altijd belangrijker dan kostenbesparing en zijn daar nooit concessies aan gedaan."

Dekking weet het uit ervaring. Hij is directeur van het door hemzelf opgerichte Artory, een databank voor het topsegment van de kunstmarkt. Maar ruim tien jaar geleden nam hij twee keer deel aan Tefaf, als topman van de befaamde New Yorkse Wildenstein Gallery. Hij roemt de aankleding van de beurs met z'n hoogwaardige materiaalgebruik en niet minder dan 150.000 verse bloemen. De presentaties van musea, zoals vorig jaar het Teylers Museum dat tekeningen van Michelangelo en Goltzius uit zijn collectie liet zien, vormen een mooie context voor het aanbod van handelaren. Dekking: 'Zo worden kwaliteitssymbolen ingebouwd die het vertrouwen vergroten. Tefaf is de Zwitserse bank van de kunstmarkt.'

Om de kwaliteit van het aanbod te garanderen maakt Tefaf gebruik van een keuringscommissie, die geldt als de strengste ter wereld. Bij de geringste twijfel over herkomst of authenticiteit sluit de 175 man sterke beoordelingsclub een kunstwerk of stuk antiek uit van de beurs. Soms gebeurt dat zelfs als de deuren al zijn geopend. Zo werd in 2005 een vierduizend jaar oude metalen bijl uit een stand verwijderd toen bleek dat die op illegale manier uit Irak was geïmporteerd.

Het strikte keuringsbeleid en de openbaarheid ervan vergroten het vertrouwen bij kopers. Die hebben vaak zeer diepe zakken maar ook voor hen is de aankoop van een miljoenen euro's kostend schilderij geen dagelijkse kost. Ze moeten blind kunnen varen op de expertise van de handelaren. De 'unprivate private sale' noemt Dekking het Tefaf-model dan ook, een openbare variant op de privédeals die veilinghuizen sluiten achter gesloten deuren. 'Wie hier iets koopt, weet: iedereen kan het zien en alles is transparant.'

Het is die reputatie die iedereen die ertoe doet in de kunstwereld begin maart laat afreizen naar Maastricht. Iedere conservator met een budget is aanwezig, net als alle grote kopers, tot de koninklijke familie van Qatar aan toe. Dat Maastricht relatief centraal in Europa ligt, op het kruispunt met België en Duitsland, helpt. De aanwezigheid van een eigen luchthaven waar privéjets kunnen landen ook. De aantrekkingskracht van de stad zelf veel minder, hoe graag het gemeentebestuur dat ook anders zou zien. Dekking: "Tefaf is wat we een destination fair noemen. Je gaat erheen voor de beurs en niet veel meer. Maastricht is een charmant stadje, met net genoeg afleiding voor een uurtje. Maar dat is precies goed, zo spenderen klanten zoveel mogelijk tijd op de beursvloer."

Het succes van Tefaf is niet makkelijk te kopiëren, denkt Jan Six, handelaar in Oude Meesters. 'Meer topbeurzen is ook niet wenselijk. Tefaf is het moment waar iedereen naartoe leeft. Daar toon je je spullen en als je niet verkoopt, weet je dat je ze een paar jaar moet wegzetten. Als je ze in hetzelfde jaar op vier, vijf andere plekken moet ophangen en het dan niet lukt, wordt je waar onverkoopbaar.'

De markt voor Oude Meesters is volgens velen ook te klein om nog één of meerdere concurrenten te ondersteunen. "Die markt kalft af", constateert Georgina Adam. "Topstukken worden gekocht door musea en zijn dan definitief van de markt. Het is niet zoals in de hedendaagse kunstmarkt dat er telkens nieuw aanbod bijkomt." Het gevolg is dat de prijzen van wat overblijft omhooggaan.

"Vooral het marktsegment boven de tien miljoen dollar is de afgelopen tien jaar hard gegroeid", weet Clare McAndrew, die jaarlijks de markttrends optekent in haar Tefaf Art Market Report. "Het betekent wel dat het draait om een steeds kleiner aantal kunstenaars en dat de markt smaller wordt. Het risico dat daaraan kleeft, is dat verzamelaars met een paar ton te spenderen, denken dat ze toch niets goeds meer kunnen kopen en het geld dan maar aan een auto besteden."

Tefaf erkent dat probleem en probeert al een paar jaar het aanbod te verversen. Er zijn secties ingericht voor design en zelfs hedendaagse kunst. En nu gaat de beurs actief op zoek naar nieuw publiek. Plannen voor een Tefaf Peking verdwenen twee jaar geleden in de koelkast, maar dit najaar komt er een satellietbeurs in New York. "Een van de grootste centra van rijkdom in de wereld - ik denk dat ze een goede kans van slagen hebben", aldus McAndrew. "En misschien dat klanten daar zin krijgen om naar Maastricht te komen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden