De zwerfkeien van vader

Slochteren heeft nu ook een eigen geologisch en archeologisch 'museum'. Collectie: de zwerfkeien die wijlen Kees Hartenhof op zijn akkers vond.

Wie begint er vandaag de dag een museum met zwerfkeien? "Wij", zeggen Martha Thijssen-Hartenhof en haar man Paul Thijssen. Op monumentendag, volgende week zaterdag, opent de burgemeester van Slochteren het nieuwe Geologisch en Archeologisch Museum dat de twee zestigers achter hun woning bouwden. De collectie bestaat uit duizend zwerfstenen, grotendeels door Martha's vader opgeraapt van zijn akkers.

De oude Kees Hartenhof - in 2011 op 90-jarige leeftijd overleden - was boer, en boeren houden niet van stenen op hun land. Paul Thijssen: "Zeker niet van grote. Daar komen ze met hun materiaal tegenaan en dan gaat het kapot." Maar zijn schoonvader was geboeid en raapte de stenen op. Hij verzamelde ze op plankjes in de schuur en begon te lezen over wat de ijstijden vanuit Scandinavië in Noord-Nederland hadden afgeleverd, vooral de voorlaatste, de Saale-ijstijd van zo'n 150.000 jaar geleden. Een neef die ook keien verzamelde gaf hem 'Het Keienboek' van Pieter van der Lijn (1870-1964), promotor van de zwerfsteengeologie. Hartenhof las het, las het nogmaals en bij de derde keer wist hij wat er in stond, zegt zijn dochter. Later kocht hij nog een gids met gesteentetypen uit Scandinavië.

Vuistbijlen en pijlpunten

Aan de hand van de twee boeken maakte hij bordjes bij zijn eigen stenen. Hij vergeleek zijn vondsten met de plaatjes uit de boeken. Behalve keien vond de boer uit Slochteren ook gebruiksvoorwerpen. Vuurstenen vuistbijlen en pijlpunten etcetera, door mensen meegebracht toen Noord-Nederland bewoond raakte.

Op de plek van vaders boerderij wonen Martha en Paul in een nieuwe woning. In de woonkamer doet Martha met haar handen voor hoe het ging als pa thuiskwam met zijn bodemschatten.

"Hij keerde zijn zakken om en deponeerde alles, soms minuscuul kleine pijlpuntjes, op tafel. Met zijn kolenschoppen van handen veegde hij alles in een bakje, zeefde het zand eruit, waste de stenen en droogde ze op de kachel."

De ruilverkaveling in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw was voor vader een geschenk uit de hemel. "De grond werd diepgewoeld, sloten gegraven, toen heeft hij flink zijn best kunnen doen." Buurtgenoten kwamen hem ook stenen brengen.

Het Geologisch en Archeologisch Museum: bordjes in het dorp verwijzen er al naar. Dat komt omdat het nieuwe museum een bescheiden voorloper had. Kees en zijn nooit getrouwde broer Flip woonden de laatste jaren van hun leven bij Martha en haar man in. Flip hield nog drie koeien. Toen oom Flip een beroerte kreeg moesten die weg. Martha: "Wij hebben toen de hogedrukspuit op de stal gezet. De witkwast erover, en pa begon er zijn stenen uit te stallen."

Dochter en schoonzoon regelden in 2006 een lintje voor Kees die bekendstond als vraagbaak voor iedereen die iets wilde weten over de geschiedenis van Slochteren. Over zijn stenen gaf hij zelfs lezingen.

Hanepoten

Strakke witte kasten op grote betonnen straattegels vormen in het nieuwe museum het podium voor de prehistorische collectie. Bij elke steen staat vermeld wat de soort en de herkomst ervan is, vaak nog in de hanepoten van Kees zelf.

Martha en Paul zijn vooralsnog alleen op afspraak open. Voor schoolklassen en geïnteresseerden. De museumdirecteuren hopen op samenwerking en contact met andere zwerfsteenspecialisten, bijvoorbeeld het Hunebedcentrum in Borger. Zo willen ze graag de collectie doorlopen, en de juistheid van alle beschrijvingen checken. Want het is best mogelijk dat er hier of daar een fout in is geslopen, beamen ze.

Storm zal het niet lopen in Slochteren, maar dat hoeft ook niet. Voornaamste doel is de bijzondere verzameling van vader laten zien, als postuum eerbetoon. Martha: "Ik zei wel eens gekscherend tegen hem dat als hij er niet meer zou zijn we veel stenen hadden om een mooi pad te maken. Hij wist ook wel dat ik dat niet meende."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden