Review

De 'zwarte schande' in het Rijnland

Als in juni 1940 de Duitse legers de Fransen onder de voet hebben gelopen, willen de overwinnaars dat de Franse prefect Jean Moulin de zwarte Afrikaanse soldaten in het Franse leger de schuld geeft van het verkrachten en vermoorden van vrouwen en kinderen. Ondanks de martelingen, weigert Moulin voor deze leugen te tekenen en uit angst te bezwijken onder de Duitse druk doet hij een vergeefse poging tot zelfmoord. Het was in feite zijn eerste verzetsdaad. Als leider van het Franse verzet zou Moulin ruim twintig jaar later in het Pantheon in Parijs, de laatste rustplaats der grote Franse helden, worden bijgezet.

Waarom zaten deze zwarte 'Bestien' de Duitsers zo hoog? Tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden de Duitsers al geageerd tegen de 150000 Afrikanen in het Franse leger, die zich zouden tooien met lichaamsdelen van gedode Duitse soldaten. Deze racistische haatcampagne beleefde een hoogtepunt toen Franse manschappen, waaronder gekleurde, na de vrede van Versailles de linker Rijnoever bezetten: de 'Schwarze Schmach am Rhein'.

In april 1920 begonnen de Duitsers een ongekend felle campagne die er vooral op gericht was de andere geallieerde landen, Engeland en de VS, maar ook neutrale staten als Nederland, ertoe te brengen Frankrijk te dwingen zich terug te trekken uit het Rijnland. Daarin slaagde de campagne niet, maar niettemin had ze verstrekkende gevolgen. Hitler schreef in 'Mein Kampf' dat de joden de negers aan de Rijn hadden gebracht, en liet in 1937 de gekleurde kinderen van Duitse vrouwen en Afrikaanse soldaten, de 'Rheinlandbastarde', steriliseren. Je kon in de Tweede Wereldoorlog als zwarte soldaat beter niet in Duitse handen vallen.

De Franse historicus Jean-Yves Le Naour schreef hierover 'La honte noire', een goed geschreven studie over een fascinerend onderwerp. Hoe reageerde men in Europa op de massale verschijning van zwarte soldaten? De beschuldigingen aan het adres van de zwarte man zijn de bekende: verkrachting van blanke vrouwen en verspreiding van geslachtsziekten. Het merendeel van deze beschuldigingen bleek ongegrond, maar ze zeggen daarom des te meer over de raciale obsessie in het vernederde Duitsland.

Le Naour gelooft overigens dat het racisme van de Duitsers zich niet wezenlijk onderscheidt van dat van de Fransen, die antwoordden met een onhandige campagne vol raciale stereotyperingen over hun trouwe 'kinderen' uit Afrika. Frankrijk had volgens hem met opzet zwarte troepen naar het Rijnland gestuurd om de Duitsers extra te vernederen. Ze hadden daarmee een bijdrage geleverd aan de racialisering van de Duitse politiek en aan de destabilisatie van de Weimar republiek. Dat lijkt mij een overschatting van de Franse invloed. Maar deze doet weinig af aan het belang van Le Naours evenwichtige onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden