De zusters zijn inmiddels online

Ooit waren ze niet welkom in het protestantse Nederland en hadden ze geldgebrek. Driehonderd jaar later zijn de zusters Birgitinessen er nog steeds, in Uden. Met zijn zevenen.

Bedelend trokken de zusters van het Udense Birgitinessenklooster in het begin van de 18de eeuw het land door. De armoede was te groot om het contemplatieve leven te leiden waar ze voor gekozen hadden. Ondertussen bleef het aantal zusters maar groeien. Om de opbouw van het nieuwe klooster te bekostigen, moesten ze zelfs werken in hun schooltje en een bakkerij, gastenhuis en receptie voor het gesloten klooster openen.

Dit jaar vieren de zusters het 300-jarig bestaan van hun klooster. De zusters hoeven tegenwoordig de straat niet meer op om aan geld te komen; het contemplatieve leven is terug. Armoede is het probleem niet meer: om het nog eens driehonderd jaar vol te houden, hebben de zusters geen geld, maar nieuwe zusters nodig. Woonden er vroeger tot wel veertig zusters in de abdij, nu zijn het er niet meer dan zeven.

De abdij maakt deel uit van de kloosterorde die de heilige Birgitta van Zweden in de 14de eeuw stichtte. In 1713 vestigden de Birgitinessen zich in Brabant, in een tijd dat het in het calvinistische Nederland niet was toegestaan om openbaar katholiek te zijn. De regering bedreigde de orde verschillende keren met uitzetting of verbood het toetreden van nieuwe zusters. Om deze reden vluchtten de zusters van Rosmalen naar Uden, wat toen bij het Land van Ravenstein hoorde. Omdat dit buiten Nederland was, was het hier toegestaan om katholiek te zijn.

Al zijn er al lang geen wetten meer die intreden in een klooster verbieden, de afgelopen twintig jaar zijn er in Uden maar drie nieuwe zusters toegetreden. Zuster Maria Bernadette (geboren in 1971, ingetreden in 1995) vindt het jammer dat er zo weinig belangstelling is. Zelf wist ze al vrij snel dat ze wilde toetreden, al durfde ze de stap niet meteen te zetten. Zoals ze het zelf zegt, was ze geroepen. Op de website van de abdij schrijft ze over deze roeping.

Ze woonde als overtuigd atheïst samen met haar vriend, een Rolling Stonesfan. Haar vrome ouders zagen met lede ogen toe hoe hun dochter steeds verder van het geloof afraakte. Zelf gingen ze nog jaarlijks op pelgrimage naar Lourdes. Toen haar vader een keer niet mee kon, vroeg haar moeder aan haar ongelovige dochter om mee te gaan. "In een video had ik de heilige Bernadette gezien en ik vond haar een mooi meisje. Ik was wel nieuwsgierig naar haar en besloot daarom mee te gaan", zegt Maria Bernadette.

In Nevers, onderweg naar Lourdes, bezocht ze de kapel waar de heilige Bernadette opgebaard ligt. Ze raakte er in trance. "Ik ervoer niet meer wat er om mij heen gebeurde en ik smakte op mijn knieën voor haar neer, alsof iemand mij een flinke duw gaf. Ik huilde 20 minuten en snakte naar adem." Vanaf dat moment kon ze alleen nog maar over de Bijbel praten. Andere pelgrims vertelden haar dat ze bekeerd was en dat ze het uit moest maken met haar vriend. Maria Bernadette volgde dit advies op. Ze wist dat ze kloosterlinge wilde worden en na het kijken van een tv-serie over verschillende Nederlandse kloosters, werd haar duidelijk dat ze in het Birgitinessenklooster in Uden thuishoorde. Ondanks dit besef bleef ze twijfelen en pas drie jaar later, in 1995, zette ze de uiteindelijke stap om toe te treden.

Ook de moeder abdis van het klooster, zuster Maria Karin (73), voelde zich ooit geroepen tot het klooster. "Al toen ik twintig was voelde ik dat ik het moest doen, maar ik heb het zo lang mogelijk van me afgeduwd." Vijftig jaar geleden trad ze dan toch toe.

Volgens zuster Maria Karin is er sinds die tijd weinig veranderd. De spiritualiteit is nog altijd volgens de regels zoals oprichtster van de kloosterorde Birgitta van Zweden ze geopenbaard heeft gekregen. Zo mogen de zusters alleen noodzakelijk bezit hebben en dragen ze een zwarte sluier met hierop een kruis en stigmata, rode stippen die de kruiswonden die Jezus tijdens zijn kruisdood had symboliseren. De zusters mogen twee keer per dag praten en leven verder in stilte. Er wordt veel gebeden, maar het dagritme bestaat ook uit werkzaamheden in het klooster en de tuinen.

Niet alles is hetzelfde gebleven. De zusters mogen naast het vier keer per jaar ontvangen van bezoek in de gesprekskamers nu ook bellen op hun verjaardag. Ook is er tegenwoordig internet in het gebouw. Dit gebruiken de zusters voor het bijhouden van een website. "We hopen dat hierdoor meer mensen over onze abdij lezen en misschien willen toetreden. Ik was ook een tijdje actief op Facebook om het klooster naamsbekendheid te geven", zegt Maria Bernadette.

Al zijn er weinig geïnteresseerden, het klooster leeft in de Udense gemeenschap. Geregeld komen Udenaren langs met gebedsverzoekjes of om een textielen hartje op te halen dat baby's volgens eeuwenoud gebruik moet beschermen tegen de pijn bij doorkomende tandjes.

De zusters worden niet zomaar vergeten. Voor het 300-jarig jubileum hoefden ze niet te bedelen. Een wensenlijstje doorgeven aan het aangrenzende Museum voor Religieuze Kunst was genoeg. De zusters vroegen om een lift voor in het klooster, een atlas over de geschiedenis van de abdij, een open dag en een feest. Het museumbestuur deed beroep op de Udense gemeente om hiervoor geld te schenken en dit leverde een groot bedrag op. "We zijn het museum en de gemeenschap ontzettend dankbaar voor alles wat er voor de viering is georganiseerd", zegt Maria Karin.

Expositie Abdij Uden 1713-2013
Ter ere van het 300-jarig jubileum organiseert het Museum voor Religieuze Kunst in Uden de tentoonstelling '300 jaar Abdij Uden'. Centraal staat de vlucht van het voormalige klooster in Rosmalen naar het huidige klooster in Uden. Aan de hand van middeleeuwse kunstvoorwerpen, prenten en handschriften krijgt de bezoeker een beeld van de spiritualiteit van de zusters van de Birgittijnse kloosterorde en haar oprichtster, de heilige Birgitta. De tentoonstelling is tot en met 5 januari te zien in het Museum voor Religieuze Kunst in Uden. Het museum is geopend op dinsdag t/m vrijdag van 10 tot 17 uur en in het weekend vanaf 13 uur. Entree zonder korting: euro 5. Meer informatie: www.museumvoorreligieuzekunst.nl

Wie was Birgitta van Zweden?
De heilige Birgitta werd in 1303 geboren in een adellijke familie in Zweden. Al op jonge leeftijd zou ze visioenen zien. Ze trouwde op 13-jarige leeftijd en kreeg acht kinderen. Birgitta maakte haar leven lang veel pelgrimstochten en al was ze van adellijke afkomst, ze leidde een ascetisch bestaan in navolging van de lijdende Jezus. Ze pijnigde zich zelfs door hete was over haar arm te druppelen. In 1343 stichtte ze een klooster in het Zweedse Vadstena. Later zou dit worden uitgebreid tot een orde met kloosters in heel Europa, waaronder de abdij in Uden. De spiritualiteit van de kloosters is gebaseerd op Birgitta's regels, zoals zij die geopenbaard had gekregen. (Foto: oudste Birgittabeeldje op expositie, ca. 1390)

Foto boven: moeder overste Maria Karin (links) en zuster Maria Bernadette (rechts). De laatste staat ook op de onderste foto's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden