De zon is een ellips

Hoe dicht kun je de essentie van de schilderkunst naderen? Deze week ging in Den Haag, in het Omniversum, een documentaire in première over het leven en werk van Vincent van Gogh. In de persmap werd ’nieuw licht op zijn schilderkunst en ongelooflijke leven’ aangekondigd.

’Zijn schilderijen komen voor uw ogen tot leven op het gigantische koepelscherm.’ We voelen, zegt de maptekst, de energie van de kunstenaar, horen de wind in de takken van een cipres en voelen de warmte van de schitterende Zuid-Franse zon. Nu ja, dat wil je natuurlijk wel op een kouwe, natte februaridag, dus op naar Den Haag, voor ’een overweldigende Imax-theaterervaring’.

Na zoveel wervende inleiding ben je uiteraard op je hoede, en dat ben je helemaal als je al niet zo dol bent op koepelprojecties. En inderdaad, de eerste mededeling op het scherm was deze: ’Wist u dat...wanneer u tijdens de film last krijgt van een misselijk gevoel, dit het snelst verdwijnt als u even de ogen sluit?’

Ik was dus op mijn hoede en nu ook nerveus, vooral nu ze ons in een voorfilmpje over de Alpen lieten vliegen met een onverhoedse blik in een duizelingwekkende diepte en ik de belichting van de nooduitgang begon te zoeken.

Bij Van Gogh ging het er gelukkig rustiger aan toe. Hier vulde zich het uitspansel boven ons met een opname van een zacht wuivend Frans korenveld, overgaand in Van Goghs geschilderde weergave ervan. Dat is mooi maar ook vreemd, omdat bij een koepelprojectie geen rechte lijn mogelijk is. Zeker, we zagen ze groot – heel groot – op ons afkomen, de penseelstreken, de verfspatten en -klodders, dik en vet aangebracht, maar ook met een grote vertekening, een kromming van jewelste.

De kerk in Auvers-sur-Oise, het portret van dr. Gachet, de olijfbomen in de Provence: alles kromde zich boven je hoofd in een soort schilderkunstige grimas, een lachspiegel waar niet om te lachen viel. Je zat niet de schilder op zijn huid, maar een karikatuur ervan. De horizon was een gebogen lijn, de zon een ellips. Heel dicht op een schilderij zitten, leverde dus geen nieuw licht op, maar eerder kwam een schoolagendawijsheid van de Bengaalse mysticus Rabindranath Tagore boven: wie het dichtst bij de licht zit, ziet het minst.

Werkelijk oogverblindend evenwel was Ellen Bakhuys, curator van het Van Goghmuseum, die in de kelder Van Goghs brieven bestudeerde. De grote Imax-camera draaide voortdurend om haar heen, terwijl ze geconcentreerd de handgeschreven teksten zat te lezen en – hoogtepunt – met haar vingertoppen de bloedvlekken op die allerlaatste brief aanraakte. Ik dacht na over hoe ik haar zou kunnen opzoeken en met welk journalistiek excuus. Ze was zo mooi dat ze elke kromming weerstond.

Helaas, ik had toen de persmap niet goed gelezen. De curator was een verzinsel, gespeeld door de Franse actrice Hélène Seuzaret. Die Ellen was mijn eigen projectie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden