De zomerse snert

Suriname is waarschijnlijk het enige land ter wereld waar je na dagen varen in een houten kano midden in het oerwoud wordt geconfronteerd met de groenten van Hak. Waar je bij 30 graden erwtensoep krijgt opgediend. En waar je diep in het Amazone-gebied aan een waslijn die knalgele see-buy-fly-zakken van Schiphol ziet hangen, die iedere keer weer worden schoongewassen en hergebruikt wegens hun voor Surinaamse begrippen ongekende kwaliteit.

Edwin Koopman

,,Er is geen land waar je zo met je Nederlandse achtergrond kunt werken'', zegt Robert Quarles van de Nederlandse Ambassade, gewend aan het werken in vreemde landen. En dan bedoelt hij niet in eerste instantie de groenten van Hak. ,,Het blijft een andere cultuur maar het denkkader is zeer Nederlands. Je merkt het aan de opvoeding, het onderwijs, Nederlandse namen en woorden. Je bent hier niet in Zuid-Amerika, er is een Nederlandse context met verwijzingen naar zaken in de Nederlandse maatschappij.''

Het zijn niet alleen de relikwieën uit voor ons vervlogen tijden, zoals de zwartwitte ANWB-borden van het ouderwetse soort die onverstoorbaar naar Groningen en Nieuw-Amsterdam wijzen. Of de bank langs de Waterkant met het opschrift 'Geen proppen op de grond gooien'. Het 'Kabinet van de Stadspolitiecommandant', even verderop, doet denken aan opgedirkte veldwachters, brave Bromsnorren die jacht maken op Snuf en Snuitjes. En niet te vergeten de harkende vrouwen van de gemeentereiniging in Paramaribo die iets hebben van de properheid van Oud-Hollandse boerinnen die op zaterdagavond het erf zo netjes aanharken dat je er tot zondagochtend niet meer overheen durft.

,,Suriname is in sommige opzichten Nederlandser gebleven dan Nederland'', zegt de Surinaamse historicus André Loor. ,,Nederland voerde hier indertijd een heel andere politiek dan in het toenmalige Oost-Indië. Er is meer gedaan om de kolonie te vernederlandsen. In 1876 werd hier de leerplicht ingevoerd, dat is eerder dan in Nederland. De voertaal was Nederlands, en dat maakte ons een stukje Nederlander.''

Loor wil niet beweren dat Suriname een Nederlandse levensstijl heeft. ,,Maar sommige dingen zijn juist hier bewaard gebleven. Als ik bijvoorbeeld zeg 'lang mij dat ding eens', dan weet in Nederland bijna niemand meer wat het betekent. Hier in Suriname wordt het nog steeds gebruikt.''

Socioloog Martin Schalkwijk hoeft niet lang na te denken over de vraag hoe Nederlands Suriname nog is na 25 jaar onafhankelijkheid: ,,De verzuiling. Dat is toch wel het meest opvallende overblijfsel van de Nederlandse tijd. Iedere minderheid heeft hier zijn eigen politieke partij en zijn eigen voetbalclub. De andere landen hier in de Cariben snappen daar niks van''. Schalkwijk verklaart dit uit het feit dat het Nederlandse cultuurbeleid ,,zeer tolerant'' was. ,,Anderen noemen het verdeel en heers, maar het verschilde wezenlijk van het dominante cultureel imperialisme van de Fransen en de Engelsen in de buurlanden van Suriname. Nederland was vooral geïnteresseerd in de handel en minder in het homogeniseren van de kolonie. Er was geen zendingsdrang, en daardoor meer vrijheid. Talen als het Javaans en het Hindoestaans zijn daardoor gewoon blijven bestaan. Dat heb je in Guyana niet.''

Wel vraagt Schalkwijk zich af of de verzuiling nu uiteindelijk positie of negatief heeft uitgewerkt. ,,Doordat iedere culturele minderheid zijn eigen identiteit heeft bewaard is de vorming van een natie een stuk moeilijker.'' De socioloog spreekt uit ervaring. Bij de afgelopen verkiezingen probeerde hij met een niet-etnische partij in de Nationale Assemblee te komen. Het is niet gelukt.

,,Voor veel Surinamers is Nederland nog altijd een verlengstuk, waar alles verder gaat wat hier ophoudt: de vervolgstudie, de zwangerschap in geval van complicaties, gezondheidszorg'', zegt antropologe Josta Nieuwendam. Veel hoger opgeleiden in Suriname hebben in Nederland gestudeerd. Dat heeft een voortdurende wederzijdse invloed tot gevolg.

,,Remigranten brengen ideeën mee, gepensioneerden komen terug, gedachten over vrije pers en vakbonden waaien over. Dagbladen wisselen artikelen uit met Nederlandse kranten'', zegt Schalkwijk. ,,De meeste Surinaamse sporters en muzikanten zitten in Nederland en vormen voorbeelden voor de jeugd. Zolang er intensief personenverkeer blijft, voor verjaardagen, huwelijken en begrafenissen, zal de Nederlandse invloed nog wel even blijven.''

Uitzendingen van de Wereldomroep worden in Suriname druk beluisterd, de kranten staan vol met Nederlandse artikelen, en televisieprogramma's uit Nederland worden in Suriname overgenomen. Bij de Chinese supermarkt op de hoek staan de pizza's van Albert Heijn en hagelslag van De Ruyter. Langs de nieuwe brug over de Surinamerivier staan Nederlandse vangrails. Op scholen liggen schoolboeken, die in Nederland zijn afgedankt. ,,We leerden op school de rivier die door Warschau stroomt, maar niet door buurland Guyana'', zegt André Loor verontwaardigd. ,,We leren hier hoe het Centraal Station en het Concertgebouw in Amsterdam eruit zien'', zaken die volgens de historicus de integratie van Surinamers in Nederland heeft vergemakkelijkt, want ,,kennis leidt tot een bepaald gedragspatroon''.

Suriname zal op langere termijn minder Nederlands worden, is de verwachting. ,,Jongeren denken tegenwoordig eerder aan de Verenigde Staten'', zegt Schalkwijk. Niet Nederland maar Amerika is het voorbeeld aan het worden. Op scholen worden Engelse vertalingen van Nederlandse literatuur al toegestaan op de boekenlijst.'' Het huren van Amerikaanse films is zo populair geworden dat Paramaribo geen enkele bioscoop meer heeft. Alleen op de Nederlandse ambassade draaien nog speelfilms, Nederlandse uiteraard.

,,Vooral jongeren staan onder grote invloed van CNN, basketbal en andere uitingen van Amerikaanse cultuur'', zegt de socioloog. Totdat het op voetbal aankomt, zo bleek bij de Europese Kampioenschapen voetbal afgelopen zomer. Toen bekend werd dat de ambassade een megascherm had opgesteld waarop de wedstrijden live werden uitgezonden kwamen de Surinamers ,,in oranje T-shirts naar de ambassade'', herinnert diplomaat Robert Quarles zich. Vooral vanwege de Surinamers die in het elftal meespeelden, maar het maakte de betrokkenheid met de uitslag niet minder. ,,Toen we eruit lagen na de partij tegen Italië huilden ze nog harder dan wij.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden