De zin en onzin van zittenblijven

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Al twijfelen veel scholen aan het nut van zittenblijven, toch laten zij bijna allemaal leerlingen met te lage cijfers een jaar overdoen. Die scepsis lijkt terecht: meer dan de helft van de zittenblijvers in klas 3 stroomt alsnog af naar een lager schoolniveau, aldus de onderwijsinspectie. Afschaffen dan maar? De onderwijsinspectie vindt in ieder geval dat het aantal zittenblijvers teruggedrongen moet worden, blijkt uit een pas verschenen rapport. Vijf vragen en antwoorden over de (on)zin van zittenblijven.

Marijke de Vries

Waarom blijven leerlingen zitten?
De meeste zittenblijvers ontbreekt het niet aan capaciteiten, zeggen betrokkenen tegen de inspectie. Ze halen lagere cijfers door hun gedrag of houding en blijven daardoor zitten. Veel scholen zien doubleren als een kwestie van eigen schuld, dikke bult. Ze kijken meestal niet wat ze zelf hadden kunnen doen - zijn de lessen wel goed? Worden leerlingen genoeg begeleid? - staat in het rapport.

Is zitten blijven erg?
Ja, zegt het Centraal Planbureau. Het kost de maatschappij jaarlijks een half miljard euro. Bovendien kan het leerlingen demotiveren. Op vier van de vijf scholen moet een zittenblijver alle vakken opnieuw doen, ook als hij voor sommige vakken achten en negens haalde. Zonde, vindt niet alleen staatssecretaris Dekker, maar het onderwijs zelf. Slechts vijftien procent van de scholen vindt een heel jaar over doen een goed idee.
Overigens bleek vorig jaar uit een peiling van tv-programma EenVandaag dat tweederde van de jongeren die eerder bleef zitten op havo of vwo, zegt dat dit achteraf gezien goed voor ze is geweest. Een op de drie vond bovendien dat het goed was geweest voor hun zelfvertrouwen.

Heeft zitten blijven (soms) zin?
"Er kunnen goede redenen zijn om een individuele leerling te laten doubleren", zegt Dekker. Maar van de havisten en vwo'ers zakt meer dan de helft van de zittenblijvers alsnog af naar een lager onderwijsniveau. Voor deze groep betekent zitten blijven een verloren jaar. Mavo-leerlingen zakken wat minder vaak af. Van deze groep haalt ruim de helft uiteindelijk zijn diploma op dat niveau. Dat zou je kunnen beschouwen als winst. Anderzijds is de vraag of een leerling die nét bleef zitten zijn diploma niet gewoon had kunnen halen zónder vertraging.

Wat kunnen scholen doen?
Ze moeten beter kijken naar de individuele leerling, vindt de inspectie. De meeste scholen (63 procent) kijken wel of de thuissituatie van een kind van invloed is op diens prestaties, maar niet naar de (eventueel gebrekkige) begeleiding op school. Op één op de acht scholen kijken ze zelfs helemaal niet hoe het komt dat een leerling blijft zitten. De inspectie meent dat met maatwerk en individuele begeleiding het aantal doublanten naar beneden kan. Bijvoorbeeld door het uitbreiden van het aantal zomerscholen, waarbij scholieren hun achterstanden voor een paar vakken wegwerken. Al is daarop ook kritiek. Op deze manier wordt het luie pubers allemaal wel heel gemakkelijk gemaakt, vinden sommigen. Jongeren kunnen het hele jaar niks uitvoeren en dan in twee weken hun schoolcarrière redden.

Afschaffen dan maar?
Een aantal scholen heeft dat al gedaan. Leerlingen die op een enkel vak zwak scoren, kunnen dat bijvoorbeeld op een lager niveau volgen of extra begeleiding krijgen. Natuurlijk moeten leerlingen ook zelf iets doen, ze moeten tenslotte hun eindexamen halen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden