De zaak-Karadzic krijgt dan toch eindelijk een slot

De voormalige Bosnisch-Servische politiek leider in de rechtszaal van het Joegoslaviëtribunaal. Beeld AP

Na ongeveer een decennium van procederen, spreken rechters in Den Haag woensdag hun eindoordeel uit over Radovan Karadzic. 

De naam van de voormalige Bosnisch-Servische leider dook vorige week aan de andere kant van de wereld plotseling op. Op weg naar de moskeeën in Christchurch waar hij het vuur zou openen om tientallen mensen te doden, luisterde Brenton Tarrant naar een lofzang op Radovan Karadzic.

Het was de laatste jaren juist stiller geworden rondom Karadzic. Toen hij ruim tien jaar geleden vermomd als gebedsgenezer met een lange grijze baard werd opgepakt en overgedragen aan het Joegoslaviëtribunaal, was hij wereldnieuws. En ook in 2016 stond de voormalige Bosnisch-Servische politiek leider volop in de belangstelling tijdens zijn vonnis in Den Haag. Veertig jaar gevangenisstraf, kreeg hij toen te ­horen. 

De rechters achtten bewezen dat Karadzic verantwoordelijk was voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid tijdens de oorlog in Bosnië tussen 1992 en 1995.

Srebrenica en Sarajevo

Karadzic was volgens de rechters het politieke brein achter een etnische zuiveringscampagne waarbij niet-Serviërs uit delen van Bosnië werden verdreven. Zo stemde hij in met de genocide in Srebrenica, waar Bosnisch-Servische troepen in 1995 ruim 8000 mannen en jongens vermoordden. Ook bij het drie jaar durende beleg van Sarajevo waarbij 12.000 burgers om het leven kwamen, had Karadzic volgens de rechters een cruciale rol gespeeld. 

De aanklager van het Joegoslaviëtribunaal vond de straf niet hoog ­genoeg en ging in hoger beroep. Op genocide moet een levenslange ­gevangenisstraf staan, oordeelde hij. In de praktijk komt veertig jaar cel of een levenslange gevangenisstraf voor de 73-jarige Karadzic op hetzelfde neer, merkt Iva Vukusic op. Aan de universiteit van Utrecht doet zij ­onderzoek naar de vervolging van oorlogsmisdadigers. Ze heeft het proces van Karadzic op de voet gevolgd. 

Dat het voor slachtoffers van grote symbolische waarde is dat het etiket ‘genocide’ niet alleen op gebeurtenissen in Srebrenica geplakt wordt, ­begrijpt Vukusic. “Maar vanuit de rechtspraak gezien weet ik niet of het nuttig is om zo obsessief met het woord genocide om te gaan.” Zo wil de aanklager dat ook de gebeurtenissen in de regio van Prijedor waar moslims en Kroaten in beruchte detentiekampen werden gemarteld en vermoord als genocide worden aangemerkt. “Het is moeilijk voor rechters om uit te maken of er inderdaad sprake is van genocide. Leiders zijn ook niet gek, ze laten geen briefje achter waarop staat: ‘vermoord iedereen’.”

Oneerlijk

Niet alleen de aanklager, ook Karadzic zelf is in hoger beroep gegaan en eist vrijlating. Volgens zijn advocaten is zijn rechtszaak bij het Joegoslaviëtribunaal, die ongeveer zeven jaar duurde, oneerlijk verlopen.

“De verdediging heeft wel een punt als ze beweert dat de aanklager niet op tijd alle documenten beschikbaar heeft gesteld”, vindt Vukusic. “Maar al met al denk ik dat het proces eerlijk en onpartijdig is verlopen. De verdediging heeft bijvoorbeeld niet ­alleen fondsen gekregen van het tribunaal, maar ook tijd om haar eigen getuigen naar Den Haag te halen.”

Vukusic hoopt dan ook dat de rechters van het MICT – dat de hoger beroepszaken van het inmiddels gesloten Joegoslaviëtribunaal afhandelt – het vonnis uit 2016 zullen bevestigen. “De rechters, advocaten en aanklagers hebben het destijds goed gedaan in deze gigantische zaak.” Maar zeker is het nooit, waarschuwt ze. “Het zal niet voor het eerst zijn dat het tribunaal voor een verrassing zorgt.”

Lees ook: 

Dit is de erfenis van het Joegoslaviëtribunaal

De allerlaatste klus staat het Joegoslaviëtribunaal vandaag te wachten. En dan zit het erop en gaat volgende maand de deur officieel dicht. Wat laat het tribunaal, bijna een kwarteeuw na de oprichting, voor erfenis achter?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden