De Wonne/'We zijn hier een beetje met elkaar getrouwd'

Het voormalige klooster De Wonne in Enschede, een gemeenschap die openstaat voor wie in de knel zit, is in Twente in twintig jaar uitgegroeid tot een begrip. Vorig jaar dreigde de gemeente roet in het eten te gooien: het klooster zou een culturele bestemming krijgen. Tot veler opluchting koos Enschede uiteindelijk voor een andere oplossing.

George Marlet

De wonne: oud-Germaans voor geluk, gelukkig wonen. Een naam kan een voorteken zijn - of je richt je ernaar. Francine van den Broek (69) ging van het onderwijs naar het vluchtelingenwerk en vond uiteindelijk haar bestemming in De Wonne, nog steeds als franciscanes. Het 'stadsklooster' in Enschede dat heel concreet en praktisch invulling geeft aan de evangelische boodschap, is in alle opzichten haar thuis geworden. “Ik heb hier met hart en ziel voor gekozen. De opvang van mensen in knelsituaties is niet altijd makkelijk, maar het geeft ook heel veel vreugde en voldoening.”

Dick Smeijers (52) werkt nog steeds in het onderwijs, maar maakt met zijn vrouw Ida en twee kinderen al twaalf jaar deel uit van de interkerkelijke leefgemeenschap. Van huis uit oud-gereformeerd, kostte het hem moeite te wennen aan de aan het kloosterleven ontleende gebruiken. Nu neemt hij meestal deel aan de dagsluiting in de kapel. Om zijn hals draagt hij het tau-symbool van Franciscus van Assisi, een van de inspiratiebronnen van De Wonne.

“Mijn familie heeft wel wat moeten wegslikken, maar ze hebben nu door waar het in De Wonne om gaat: samen delen van geld en goed.”

De Wonne, gevestigd in het vroegere Larinks-Sticht in de binnenstad van Enschede, is een klooster en soms toch weer meer een groot gezin. Van de tien leden van de 'kerngroep' zijn er nog vijf katholieke religieuzen. Wie tot de gemeenschap wil toetreden, moet eerst een periode van 'snuffelen' en noviciaat door. Gastvrijheid, soberheid en zelfwerkzaamheid staan hoog in het vaandel.

De huisregels zijn geen doel op zich, maar moeten wel zorgen dat de dertig tot veertig bewoners van De Wonne in redelijke harmonie onder één dak kunnen wonen. Het dagritme is strak, al is de eerste samenkomst, een halfuur meditatie, pas om kwart over acht. Wie overdag thuis is, wordt geacht mee te helpen met koken, schoonmaken en kleine klussen. Francine: “Vroeger in het klooster was het ondenkbaar dat je iets buiten je eigen taak deed. Je mocht nog niet in de keuken komen om koffie te zetten. Dat was het werk van de keukenzuster.”

De kerngroep spreekt over De Wonne graag van een klooster waar een straat doorheen loopt, om aan te geven dat het een gemeenschap is die openstaat voor wie in de knel zit. Zwervers kunnen er overdag altijd koffie en brood krijgen. Verder dan de hal komen ze niet, is de afspraak. “Er zitten soms heel zware jongens tussen”, huivert Francine. De 'koffieklanten' laat ze dan ook liever aan een ander over.

Zelf heeft Francine de zorg voor de kringloopwinkels en voor de gastenkamers. In De Wonne wonen tussen de dertig en veertig mensen die om uiteenlopende redenen niet terecht kunnen in reguliere instellingen of (nog) niet op eigen benen kunnen staan. Dak- en thuislozen, mensen met psychiatrische problemen, vluchtelingen en asielzoekers, alleenstaande moeders: de 'gasten' van De Wonne vormen een bont gezelschap.

Om in het klooster te mogen wonen moeten ze wel deskundige begeleiding 'van buiten' hebben. De kerngroep-leden hebben ieder enkele gasten onder hun hoede. Gemiddeld verblijven de gasten een halfjaar in De Wonne.

Het vertrek is vaak een emotioneel moment: je moet als het ware afscheid nemen van een familielid, dat op zijn beurt de geborgenheid en veiligheid van de woon- en leefgemeenschap moet missen. Francine: “Daarom proberen we als kerngroep samen helder te krijgen wat je met iemand wilt. Dan kun je bij het vertrek ook zeggen: het is goed dat hij weggaat, bijvoorbeeld naar beschermd wonen.”

Vergeleken met het vroegere klooster hebben de huidige vaste bewoners voor zichzelf een riant onderkomen. Een eigen woon- en slaapkamer met keuken en sanitair biedt de mogelijkheid om buiten het collectief om gasten te ontvangen of je even uit de hectiek terug te trekken. Dat is ook nodig om het intensieve werk vol te houden. Maar, zegt Francine: “Ook in je unit proef je de sfeer van het huis. Het delen van vreugde, verdriet, eigenaardigheden neem je mee. Je kunt je hier niet verstoppen.”

Over haar motivatie is ze bescheiden. “Vanuit de congregatie (de Franciscanessen van Etten-Leur) was het logisch dat ik hierheen ben gegaan.” In de nieuwsbrief van De Wonne staat het iets uitvoeriger omschreven: 'De motivatie ligt in het feit dat we mensen nabij willen zijn en een warm plekje willen gunnen'. “Ik kan nog een aantal redenen toevoegen, maar ik vrees dat ze te mooi klinken. De realiteit is dat we voor mensen kiezen die in een knelsituatie zitten.”

“In de Handelingen van de apostelen staat beschreven hoe de eerste christenen leefden, dat zij 'trouw waren aan het gemeenschappelijke leven, het eten met elkaar deelden, samen regelmatig baden; dat zij eensgezind waren en alles gemeenschappelijk bezaten; dat ieder kreeg naar behoefte en dat zij in blijdschap en eenvoud God loofden'.”

Voor de kerngroep-leden van De Wonne is dat het richtsnoer. Hun salarissen en uitkeringen vormen de basis van de gezamenlijke financiën. Daarnaast leveren de tweedehands-winkels in onder meer kleding en meubels per jaar tussen de 60 000 en 80 000 gulden op. Francine: “En twee keer 's weeks gaan we naar de markt om aan het eind van de dag spullen op te halen die zijn overgebleven: groente, fruit, bloemen, vis. We maken eigen wijn en jam. Het fruit moeten we direct verwerken, anders is het verrot. Dan trekken we aan de bel en gaan we met vijf, zes mensen aan de slag.”

Op 25 april viert de gemeenschap het 20-jarig bestaan. De Wonne, met nog een opvanghuis in Enschede en een kleinere gemeenschap in Almelo, is uitgegroeid tot een begrip in Twente. Vorig jaar dreigden de ambitieuze cultuurplannen van de gemeente Enschede roet in het eten te gooien. Het klooster zou een culturele bestemming krijgen, aansluitend op het ernaast gelegen Muziekcentrum. De woongemeenschap heeft toen goed kunnen merken hoeveel sympathie en goodwill De Wonne in de loop der jaren heeft verworven. Tot veler opluchting koos Enschede uiteindelijk voor een andere oplossing.

De kerngroep piekert er niet over om de warme gevoelens te verzilveren in de vorm van blijvende subsidie. Smeijers: “We draaien nu volledig op vrijwilligers en particulier initiatief, en dat willen we graag zo houden. De vrijheid is groot, we bepalen zelf hoe we zaken aanpakken. Wel moet je heel nauwkeurig bewaken dat je je eigen draagkracht niet te boven gaat. Maar ik denk dat dat nu juist het sterke punt van De Wonne is: we hebben haalbare idealen. Doe maar wat in jouw vermogen ligt, binnen jouw bereik, op kleine schaal. En je moet ook echt om elkaar geven, als broer en zus. We zijn hier een beetje met elkaar getrouwd. Anders kun je het wel vergeten.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden