De wonderlijke stad onder de Noord-Zuidlijn

Archeologen vinden schat aan spullen onder Rokin: van maliënkolders tot telefoonkaarten

Tabakspijpjes, telefoonkaarten, tandenborstels, theepotten. Maar ook: vishaken, fietsbellen, maliënkolders en Mariabeeldjes. Het zijn gebruiksvoorwerpen die stadsarcheoloog Jerzy Gawronski en zijn collega's, naast 700.000 andere objecten, uit de grond onder het Amsterdamse Rokin hebben gehaald.

Een team van twaalf vaste archeologen en honderden tijdelijke hulptroepen is sinds de begindagen van 2003 betrokken geweest bij de aanleg van de Noord-Zuidlijn. Synchroon met de bouw van het nieuwe metrolijn hebben zij de materiële geschiedenis van de stad blootgelegd. De stadsarcheologen zijn veertien meter de diepte ingegaan: daar stuitten ze op de eerste tekenen van bewoning, rond 2400 jaar voor Christus, ver voor de stichting van de stad Amsterdam ruim 3500 jaar later.

Nu ligt de bonte verzameling overblijfselen tijdelijk opgeslagen in een loods in het westelijk havengebied. Alles is gewassen, genummerd, gefotografeerd en gedocumenteerd. Een deel van de vondsten zal eind 2017 worden tentoongesteld in het metrostation Rokin. De rest zit in kisten - de hele historie van de hoofdstad in duizenden opgestapelde, grijze kratten.

"Door de eeuwen heen is er één constante", zegt Gawronski. "Mensen gooien hun troep in het water. " En die troep, daar is het de archeologen om te doen. Vandaar dat Gawronski en zijn mannen vooral hebben gegraven in de rivierbedding van de Amstel, onder het gebied rond de Dam.

Gawronski's 'wonderboys Fred en Eddie' waren er vanaf het eerste uur bij. Eddie de Vlugt: "Dat opgraven ging dus niet met een troffeltje en een kwastje. We moesten graven in het tempo van de werkzaamheden van de Noord-Zuidlijn." Dat heet: met een spitvork de grond in, en dan 'pakken wat je pakken kan'.

Fred Draaijer: "De omgewoelde aarde werd in vuilstortcontainers naar de rand van de stad gebracht. In weer en wind heb ik met een metaaldetector tussen de bergen grond gelopen." Aan hen heeft de jarenlange vertraging van de Noord-Zuidlijn niet gelegen. Draaijer: "Wij zaten soms ongeduldig te wachten tot we weer aan een nieuwe laag konden beginnen."

Zo'n tienduizend voorwerpen zullen in het station Rokin te bewonderen zijn, zodra de nieuwe metrolijn in werking treedt. Tussen de roltrappen, in glazen vitrines.

Het kunstenaarsduo Daniel Dewar en Grégory Gicquel geeft vorm aan het allegaartje van vondsten. Gawronski: "De meest voor de handliggende manier van exposeren is chronologisch, en dan bij een schoen een bordje met: dit is een schoen."

Dat willen de tentoonstellingsmakers nu precies níet. Zij categoriseren de voorwerpen thematisch. Zo is er een paneel 'communicatie', met schrijftabletten, vulpennen en inktpotjes, bakelieten mondstukken van telefoons, ballpoints, de vroegste mobieltjes. Zonder bijschrift: de spullen spreken voor zich, vindt Gawronski. "Ze verbeelden de vergankelijkheid van gebruiksvoorwerpen." Wie toch de details wil kennen, kan ieder object terugvinden in een digitale database.

De geschiedenis van de stad hoeft volgens de stadsarcheoloog niet herschreven, maar er moeten wel wat accenten verlegd. "Zo weten we nu dat het stadswapen met de drie kruizen omstreeks 1300 al werd gebruikt, en hebben we nieuwe inzichten gekregen in het dagelijks leven zoals de beleving van het katholieke geloof." Tot 1578 was Amsterdam een extreem katholieke stad, getuige de honderden Mariabeeldjes die de archeologen hebben opgegraven. "Allemaal onthoofd, waarschijnlijk tijdens de Beeldenstorm."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden