De wolf sluipt almaar naderbij

Voor de Duitsers kwam hij als een verrassing. Ruim tien jaar geleden stak na meer dan een eeuw weer een wolf de Pools-Duitse grens over. Inmiddels heeft zijn familie de 750 kilometer naar de Nederlandse grens overbrugd. Hoe gaan de Duitsers met hun wolven om?

Ook de Duitsers dachten ervanaf te zijn. Ruim een eeuw geleden, op 27 februai 1904, zou de laatste wolf een kopje kleiner zijn gemaakt. Maar een jaar of dertien geleden stak een wolf bij Muskau de Pool-Duitse grens over om een schaapje te verschalken. Het nieuws verspreidde zich snel onder de wolven in Polen. Na die eerste volgden er meer. Zuid-Brandenburg en Noord-Saksen bleken een paradijs voor de avonturiers onder de eigenlijk zo schuwe dieren.

Het nieuws verspreidde zich ook snel onder de plaatselijke bevolking. Terstond scheidden zich de geesten. Natuurliefhebbers en milieubeschermers begroetten de terugkeer van de wolf naar zijn vroegere biotoop van harte. Schapenhouders, kippenfokkers en ouders met kleine kinderen deden 's nachts geen oog meer dicht. De wolf werd zelfs inzet van een heuse politieke strijd.

De minister van milieu van de deelstaat Brandenburg, Anita Tack (Linkspartij), heeft uit haar bureaulade een Europese richtlijn opgediept. Die komt erop neer dat Duitsland voor de instandhouding van de soort minstens duizend volwassen wolven nodig heeft. Dat is een veelvoud van het aantal dat er nu is. CDU-fractievoorzitter Dieter Dombrowski vindt dat onzin. "Ik zie geen reden waarom de politiek de komst van wolven zou moeten bevorderen."

Minister Tack gaat in haar wolvenliefde zo ver dat ze ertoe oproept de afloop van het sprookje van Roodkapje te herschrijven. Daarin staat ze niet alleen. Ook Stefan Butzeck, coördinator in Brandenburg voor schadegevallen en preventie, vindt dat de angst voor de wolf sterk wordt overdreven. En dat sprookjes met boze wolven en splatterverhalen over weerwolven ernstig hebben bijgedragen aan het slechte imago van de wolf.

Excrementen
Butzeck houdt regelmatig lezingen, waarin hij de bevolking in de provincie ervan probeert te overtuigen dat het wel meevalt met de schade die de wolven aanrichten. Het Saksische ministerie van milieu heeft een onderzoeksinstituut in de Pools-Duitse grensplaats Görlitz opdracht gegeven eens uit te rekenen wat de wolven zoal verorberen. Na uitvoerig onderzoek van de excrementen van wolven kwam het instituut tot de volgende cijfers:

Ongeveer de helft van de opgeknabbelde dieren bestond uit reeën, de meeste overige slachtoffers betroffen herten en wilde zwijnen. Minder dan één procent bestond uit huisdieren, voornamelijk schapen en kippen. Het minst te vrezen hebben mensen. Daarvan werden geen resten in de wolvenpoep aangetroffen. Over de afgelopen vijftig jaar zijn er in heel Europa maar negen gevallen bekend van wolven die mensen hebben aangevallen, beweert Butzeck.

Toch stuit Butzeck bij zijn bezoeken aan dorpen regelmatig op schapenhouders die de moed in de schoenen zakt. Het gaat dan om kleine boeren en hobbytelers; de grote jongens halen hun schouders op bij het verlies van een enkel exemplaar. Maar onder de kleine schapenhouders is de angst groot. "Vanochtend vond ik twee dode schapen: één doodgebeten en één op de vlucht voor de wolf verdronken", kreeg Butzeck van een oude boer te horen.

Met engelengeduld helpt Butzeck boeren die vee zijn kwijtgeraakt, met het invullen van talrijke formulieren. Niet alleen voor de schadeloosstelling van hun gedode schapen, maar ook voor subsidie voor het aanbrengen van omheiningen die tegen wolven beschermen. Om grote bedragen gaat het daarbij niet. Voor een jong, krachtig én drachtig schaap krijgen ze 150 euro. En subsidies voor preventie zijn op grond van Europese regels streng gelimiteerd.

De wolf houdt de mensen bezig. Hij schept zelfs banen. Op ministeries van milieu worden werkgroepen ingericht om een 'wolfsmanagementplan' uit te werken. Onderzoeksinstituten zoals in Görlitz, waar men zich tot voor kort met muizen bezighield, moeten extra mensen aannemen om het gedrag van wolven te onderzoeken. Spoorzoeken, uitwerpselen ontleden, met nachtkijkers op de loer liggen, makkelijk is het niet om het roofdier te betrappen.

Sinds die ene wolf bij Muskau dertien jaar geleden de oversteek naar Duitsland waagde, verzamelt biologe Gesa Kluth in opdracht van de Saksische regering alles wat met de wolf te maken heeft. Foto's die wandelaars met hun mobieltje hebben geschoten, schademeldingen van veehouders, politieberichten over doodgereden wolven. Sommige wolven heeft ze zelfs van een GPS-zender weten te voorzien zodat ze hen op de computer kan volgen.

In een interview met het dagblad Die Welt vertelt Kluth, dat ze het als haar taak ziet mens en dier tot een goede omgang met elkaar op te voeden. Ze heeft begrip voor de gevoelens van mensen. "Wie op een wolf stuit, ervaart hetzelfde als wie in onweer terechtkomt: een mengeling van angst en respect." Zelf heeft ze ook eens oog in oog met een roedel wolven gestaan. "Op zo'n moment besef je: hoe dit afloopt bepaalt de wolf, niet ik."

Geen monsters
Niet alleen het gedrag van mensen, ook dat van de wolf valt te beïnvloeden, meent Kluth. Wolven zijn geen onbetrouwbare monsters, vindt ze, maar roofdieren van wie je het gedrag kunt berekenen. "Met schrikdraad en waakhonden kun je wolven leren dat een aanval op een kudde schapen niet loont. Een elektrische schok of een fel blaffende hond schrikt hen voldoende af. En dat onthouden ze!"

Het weerhoudt de wolven er niet van steeds dieper in Duitsland door te dringen en zich er vrolijk te vermenigvuldigen. Hoewel de oostelijke deelstaten Saksen en Brandenburg voorlopig nog favoriet zijn bij de wolven, dringen ze steeds meer door naar de westelijke deelstaat Nedersaksen. Ook bij Meppen, dicht bij de Nederlandse grens, is al een wolf waargenomen.

Zijn het echt alleen de mensen op het platteland die zich op de omgang met wolven moeten instellen? Nee, vindt men in Berlijn. Ook in die miljoenenstad heeft men inmiddels al een ambtenaar aangesteld met de opdracht de komst van de wolf voor te bereiden. Gelukkig zijn de Berlijners al het een en ander gewend. Het wilde zwijn is in de groene randen van de stad al een normaal verschijnsel. De wolf zit hem op de hielen.

De wolf komt uit het oosten
De eerste Duitse wolf kwam eind jaren negentig vanuit Polen naar de deelstaat Saksen. In Duitsland leven op dit moment minstens vijftig volwassen wolven: 19 roedels, 3 kinderloze wolfsparen en 6 tot 8 einzelgängers.

Wolven houden zich niet aan de landsgrenzen, de exemplaren die in Polen ten westen van de Weichsel leven, komen ook regelmatig op Duits grondgebied.

De tellingen zijn tot nu toe wel nationaal, via DNA-analyse is bekend tot welke roedels bepaalde wolven behoren. De wolvenpopulatie in West-Polen groeit nog steeds, van 13 roedels in 2009 tot 26 roedels dit voorjaar.

In Denemarken dook vorig jaar de eerste wolf op, nu zijn het er minstens drie. Deze dieren zijn afkomstig uit Duitse en Poolse wolvenfamilies.

Daar is een wolf. En dan?
De kans om een wolf tegen het lijf te lopen is gering. De wolf ruikt en ziet de mens meestal eerder dan omgekeerd en gaat er dan schielijk vandoor. De meeste kans maakt een automobilist in de schemering, die er plots een voor zijn koplampen kan zien opduiken.

In de streek waar in Duitsland de meeste wolven voorkomen, in de Lausitz tegen de grens met Polen, heeft men een informatiebureau opgericht. Dat geeft mensen die onverwachts tegenover een wolf komen te staan, het volgende advies:

Blijf rustig. Praat met de wolf en loop langzaam achteruit. Blijft de wolf terugkijken of komt hij dichterbij, praat dan luider, ga eventueel schreeuwen en klap in de handen. Ook intimideren door jezelf groot te maken, kan helpen.

Wat u in ieder geval moet doen, vindt het informatiebureau 'Wolfsregio Lausitz', is de wolf goed in u opnemen en uw indrukken direct via internet melden aan instanties die voor het welbevinden van de wolf zorgen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden