De woestijn bereikt het Spaanse Murcia

De gevolgen van het mondiale klimaatprobleem pakken voor ieder land anders uit. Regeringsleiders uit vrijwel alle naties komen volgende week naar de top in Parijs. Wat is hun agenda?

Abrikozen, perziken en citroenen sieren de akkers van Murcia, de kleine landbouwregio in Zuid-Oost Spanje. Maar boeren moeten alle zeilen bijzetten om het vruchtbare land niet te verliezen aan de oprukkende verwoestijning. Bijna twee derde van het Spaanse platteland loopt gevaar. Murcia is een van de zwaarst getroffen gebieden.

Belangrijke oorzaak is de temperatuurstijging, die zich in Spanje de afgelopen drie decennia sneller voltrok dan in andere gebieden op het noordelijk halfrond. Het kwik steeg maar liefst 0,5 graden Celsius per tien jaar, bleek uit een onderzoek in opdracht van de Spaanse regering in 2010.

De boeren in Murcia, die tekenen voor twintig procent van de Spaanse export van groente en fruit, ondergaan de gevolgen. Er valt steeds minder regen. En áls het regent, komt de neerslag in vaak hevige stortbuien. De winters zijn relatief warm en lijken steeds korter te duren. Daardoor bloeien de gewassen in één seizoen vaker dan normaal. De verwoestijning in Spanje is ook letterlijk in het landschap terug te zien. Jaarlijks worden honderden hectares land opgeslokt door het zand.

"Wij strijden wel degelijk tegen die verwoestijning", vertelt milieu-ambtenaar Francisco Victoria van de Murciaanse regioregering. Boeren die broeikasuitstoot beperken, krijgen een keurmerk. Inmiddels is er ook vergelijkbaar landelijk beleid. Bedrijven in Murcia compenseren hun schadelijke uitstoot door aanplant van bomen.

Maar de slagkracht van de regio is beperkt. Ambtenaar Victoria kijkt dan ook met spanning uit naar de klimaattop in Parijs. Hij wil nieuwe regels die de uitstoot van broeikasgassen inperken. "Ultiem zou 40 procent emissiereductie (voor 2030, red) zijn, zoals de Europese Unie al beloofde. Maar ik hoop dat China en de VS daarmee kunnen leven", zegt hij. Als de temperatuurstijging wordt afgeremd, hoopt hij, zal ook de opmars van het zand in Murcia stoppen.

In Irak sproeien burgers dagelijks de straat

De Bijbelse rivieren Eufraat en de Tigris ondervinden in Irak de gevolgen van de klimaatverandering. Het watertekort springt het meest in het oog, zegt Khaled Suleiman, een Koerdische journalist die zich heeft gespecialiseerd in het milieu. Al zijn er ook andere oorzaken: de dammenbouw in de buurlanden en de oorlog tegen de islamitische groep IS, die de waterlopen en dammen in handen heeft. Suleiman wijst ook op de bevolkingsgroei: "Irak groeide sinds 1955 van 5 miljoen tot zo'n 33 miljoen mensen. Toen was er meer water, nu zijn er meer mensen."

Rivieren zijn opgedroogd, net als de beroemde moerassen in zuid-Irak. "Toen ik er dit voorjaar was, was er voldoende water, nu staan ze droog," zegt Suleiman. "VN-organisaties achten de moerassen van groot belang voor de biodiversiteit van Irak."

Het watertekort heeft grote gevolgen voor de landbouw; veel boeren verlaten hun uitgedroogde akkers. Daardoor neemt de druk op de steden toe, met meer vervuiling en een grotere afhankelijkheid van geïmporteerde landbouwproducten. Suleiman wijst ook op gevolgen voor vogels en dieren in de verlaten gebieden. "Door de droogte en de afwezigheid van mensen verdwijnen die."

In buurland Syrië speelde de droogte een rol bij het ontstaan van het verzet tegen het regime. In Irak zijn sommige lokale conflicten tussen soennieten en sjiieten volgens Suleiman ook ontstaan door ruzie over water.

De journalist hoopt dat de Parijse top leidt tot afspraken in de regio over de waterverdeling, en tot plannen voor natuurbescherming. Maar wat Irak het dringendst nodig heeft, is onderwijs, zegt hij. De kennis is op alle niveaus laag, ook bij de overheid. Irak is een van de grootste watergebruikers; veel water wordt verspild omdat mensen met de tuinslang de straat 'schoonspoelen'. "Ze moeten bewust worden gemaakt. Dát is de prioriteit."

Kenia steekt geld in schone energie

Kenia heeft de wereld wat te leren, zegt Adano Wario Roba. "Meer dan 50 procent van onze energieproductie wordt opgewekt door geo-thermische centrales die gebruikmaken van aardwarmte. Onze CO2-afdruk in de wereld is heel klein, vergeleken met ontwikkelde landen. Kenia hoeft geen energie-transitie meer door te maken. We hoeven alleen onze capaciteit op basis van aardwarmte te vergroten en water-, zon- en windenergie uit te breiden."

Adano Wario Roba maakt deel uit van de Keniase delegatie van hoge ambtenaren die naar de klimaattop in Parijs afreist. De delegatie gaat er niet heen om er zoveel mogelijk voor zichzelf in de wacht te slepen, zegt hij, maar trekt op met 134 landen in de 'G77 plus China' die een zo scherp mogelijk akkoord willen formuleren. Al maanden is aan de tekst geschaafd. "De grootste uitdaging is om het mondiaal eens te worden over strenge afspraken waaraan iedereen zich zal moeten houden. De 'ontwikkelde' landen willen volgens hem de CO2-uitstoot handhaven, en hun reductie bereiken door schone energieprojecten in de arme landen te financieren." Het liefst gebruiken ze daar ontwikkelingsgeld voor. Daarover is nog geen overeenstemming bereikt.

Kenia, net als de overige ontwikkelingslanden, wil graag meewerken aan het mondiaal terugdringen van CO2-emissies, ook al heeft het zelf amper uitstoot veroorzaakt. "Maar áls er een verdrag getekend zal worden, komt er veel geld beschikbaar voor een 'Green Climate Fund', waaruit ook Kenia geld kan krijgen."

Daarmee wil het land het potentieel aan schone energie uitbreiden. Dat zal weer positieve gevolgen hebben voor de voedselzekerheid in het land. Hongersnoden, die nog regelmatig voorkomen in gemarginaliseerde gebieden van Kenia, worden vaak veroorzaakt door hoge voedsel- en brandstofprijzen. "Een betere energievoorziening zal de productie- en transportkosten van consumptiegoederen verlagen", aldus Adano Wario Roba.

China beseft nu dat openheid helpt

China maakt van duurzaamheid al een prioriteit, mede omdat het land wordt geteisterd door ernstige vervuiling. Maar Wu Changhua, directeur van The Climate Group in China, hoopt op meer internationale afspraken. Het zal China motiveren om ook de ingewikkeldste problemen aan te pakken.

China vreest dat de Parelrivier en de Yangtze overstromen bij een stijgende zeespiegel. "Investeren in schonere energie is een makkie, vergeleken met de andere effecten van klimaatsverandering die ook China beginnen te treffen: droogtes, overstromingen, extremer weer", zegt Wu. Zij adviseert de Chinese regering over klimaatzaken.

China is meer dan ooit bereid om van de internationale gemeenschap te leren. Er is meer openheid. Een paar weken terug liet de Chinese regering zelfs weten dat het land jarenlang fiks meer CO2 uitstootte dan gedacht. "In Kopenhagen waren de Chinese leiders nog bang voor de internationale druk als ze openheid van zaken zouden geven. Nu snappen ze dat diezelfde openheid een constructieve manier is om de klimaatveranderingen beter te begrijpen. Alleen al die mentaliteitsverandering is een belangrijke bijdrage aan de onderhandelingen in Parijs."

Wel staat China er nog altijd op dat het de status van 'ontwikkelingsland' houdt, een pijnpunt tijdens eerdere onderhandelingen. Wu begrijpt dat het raar overkomt. "Een ontwikkelingsland dat ook een verantwoordelijke leider wil zijn in de strijd tegen klimaatverandering. Maar China heeft nu eenmaal een unieke positie. Na ervaring van dertig jaar razendsnelle ontwikkeling is relevant voor andere ontwikkelingslanden. Die kunnen leren van onze fouten." Ook financieel is China een goede partner voor ontwikkelde landen. Klimaat-adviseur Wu is ervan overtuigd dat China tegelijkertijd de problemen thuis én wereldwijd kan aanpakken. "Het is niet of-of, maar en-en. Er zijn maar weinig landen waar de binnenlandse belangen zo goed aansluiten bij de internationale agenda."

Ieder land een eigen wens

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden