De woedeaanvallen van Nicolas Sarkozy

Nicolas Sarkozy. Foto: afp

Door de val van Dominique Strauss-Kahn stijgt de kans op herverkiezing voor Nicolas Sarkozy. Twee Franse boeken laten zien hoeveel weerstand de driftige president oproept.

Over Nicolas Sarkozy verschenen de afgelopen jaren tientallen boeken. Vaak gaat het om sterk ideologisch geladen pamfletten waarin wordt uitgelegd dat Frankrijk met hem is overgeleverd aan een kleine Napoleon of een erfgenaam van de collaborerende maarschalk Pétain.

Veel interessanter zijn 'M. Le Président' en '[OFF]: Ce que Nicolas Sarkozy n'aurait jamais dû nous dire' (['Wat Nicolas Sarkozy ons nooit had moeten vertellen'). OFF staat, zo begrijpen we, voor off the record.

Het eerste boek is geschreven door Franz-Olivier Giesbert, het tweede door Maurice Szafran en Nicolas Domenach. Dit zijn alle drie prominente journalisten - Giesbert is zo prominent dat hij ook wel FOG wordt genoemd. Alle drie verkeerden ze in de nabijheid van Sarkozy.

Wie de twee boeken naast elkaar legt krijgt het beeld van een man die voortdurend worstelt met zichzelf. Zijn eigendunk, ongeduld, impulsiviteit, taalgebruik en Donald Duck-achtige driftbuien lijken Sarkozy zelfs ongeschikt te maken voor de baan die hij zijn hele leven ambieerde. Zo herinnert iedereen zich nog wel dat hij een man die zijn hand weigerde zachtjes mompelend 'casse toi pauv' con' (donder op lul) toevoegde.

Net als in de film 'La Conquête', een komedie over zijn verovering van het Elysée die woensdag in première ging, roept Sarkozy voortdurend dat hij door idioten wordt omringd en alles zelf moet doen. "Ik kan niet meer tegen die stomme trut van Boutin", fulmineert hij bijvoorbeeld tegen Giesbert over zijn staatssecretaris voor volkshuisvesting. "Ik ga haar er snel uitgooien."

Ik moet alles zelf doen ¿ het is de litanie van slechte managers, verzucht Giesbert, van leiders die niet weten hoe ze moeten delegeren of mensen verantwoordelijk moeten maken. "Eigenlijk zou hij zo niet eens leiding kunnen geven aan een bedrijf met zes werknemers. Maar met dank aan zijn charisma en het algemeen kiesrecht regeert hij ondertussen een land met meer dan zestig miljoen inwoners."

Dan is er zijn fixatie op de media. Sarkozy zegt dat hij geen kranten leest, om zich niet te laten afleiden, maar er ontgaat hem niets. En hij vindt altijd een moment om een hoofdredacteur de mantel uit te vegen over een verhaal dat hem niet beviel. Giesbert krijgt, als hij een olijfboom bij zijn huis in de Provence staat te snoeien, een razende Sarkozy aan de lijn: zijn blad Le Point had namelijk een column afgedrukt van de schrijver Patrick Besson. En Besson had een paar grappen willen maken over de vroegere reputatie van zijn vrouw Carla als mannenverslindster. Zo geeft hij Sarkozy het advies om haar niet aan zijn zoons voor te stellen. "Een van de eerste dingen die ik doe als ik niet meer in functie ben", kondigt Sarkozy aan, "Is Besson op zijn bek slaan."

Het gesprek dat volgt -- waarin de president een excuusbrief eist -- duurt tot verbijstering van Giesbert veertig minuten. Carla, die heeft meegeluisterd, maakt er een eind aan. Alleen een mengeling van narcisme, overgevoeligheid en een obsessie met zijn imago kunnen hem ertoe gebracht hebben zijn kostbare tijd aan een stuk in een tijdschrift te besteden, noteert Giesbert.

Szafran en Domenech, werkzaam voor het linkse blad Marianne, dat al anti-Sarkozy was voordat het in de mode raakte en ruim vóór hij in mei 2007 werd gekozen, kregen van Sarkozy te horen dat ze 'enorme klootzakken en antisemieten' waren.

Zijn fascinatie voor geld en succes roept bij Giesbert verbazing en bij Szafran en Domenech weerzin op. Volgens Giesbert is het een overblijfsel van zijn jeugd in de rijkeluisgemeente Neuilly-sur-Seine, die aan de westkant van Parijs zit geplakt. Nadat Sarkozy's vader het huis verliet, was het gezin arm tussen de gefortuneerden. Sarkozy verkocht de hele zomer ijs om net als zijn vrienden zakgeld te hebben.

Het thema geld domineert het laatste onderhoud dat Szafran en Domenech hadden met Sarkozy: door de off the record-afspraak te schenden willen zij een definitieve breuk afdwingen. Als het duo hem verwijt dat hij op vakantie gaat met het jacht van een bevriende miljardair en voortdurend laat weten dat hij na het presidentschap 'flink geld' wil gaan verdienen, volgt weer een woedeaanval. En een beschuldiging aan het adres van zijn voorganger. "Waarom hebben jullie Chirac nooit iets over geld gevraagd? Waar waren jullie met je morele praatjes toen hij hier zijn zakken volstopte? Nou?"

'M. Le Président' is een veel geslaagder boek dan '[OFF]', omdat Giesbert niet zoals Domenach en Szafran bezig is met een campagne. Giesbert erkent ook Sarkozy's kwaliteiten. Tijdens de economisch-financiële crisis van 2008 veranderde hij bijvoorbeeld soepel van een liberaal in een dirigist die het initiatief nam in Europa. Zijn leiderschap, vaak gebaseerd op bluf, zoals Giesbert laat zien, werd overal geprezen.

"Sarkozy speelt altijd met de neus op het net", aldus Giesbert met verwijzing naar de fraaie tennismetafoor van de econoom Alain Minc. "De baseline kent hij niet, hij wacht nooit af."

Zijn binnenlandse balans na vier jaar mag er ook best zijn. Zo wordt er door een wet op minimale dienstverlening veel minder gestaakt, zijn universiteiten succesvol verzelfstandigd en wist hij de pensioengerechtigde leeftijd te verhogen. Hij liet geen mensen afluisteren, zoals Mitterrand, geen vrienden van vrienden betalen voor werk dat niet bestond, zoals Chirac. Dat hij een buitensporige invloed zou hebben op de media is een verzinsel van mensen die hem graag afschilderen als tiran om zich zelf verzetsman te kunnen wanen.

Vanwaar dan toch al die haat, vraagt Giesbert zich af. Het is het personage, het karakter dat al Sarkozy's andere kwaliteiten verknoeit, meent hij: zijn competentie, zijn snelheid zijn prestaties. Ook intelligente mensen zouden door zijn egocentrisme en superioriteitscomplex niet meer zien wat hij goed doet.

Sarkozy blijft verreweg de getalenteerdste politicus van zijn generatie, vindt Giesbert, en hij heeft een klein jaar om alsnog presidentieel te worden. Bijna een jaar om meer afstand te nemen, iets van de stilte en het sacrale van het hoogste ambt terug te brengen, dat met zijn luidruchtige komst verloren ging.

Want zo zag de bedenker van de Vijfde Republiek (1958-heden) Charles de Gaulle de rol van een president: een terughoudende coach die zijn aanvoerder ¿ de premier ¿ instructies geeft voor de spelers, de ministers. Maar Sarkozy, overtuigd dat een actief, zichtbaar staatshoofd de manier was om afhakende kiezers te verzoenen met de politiek, wilde niet alleen zelf het veld op, maar ook nog alleen spelen.

Dat Dominique Strauss-Kahn van het toneel is verdwenen, komt Sarkozy goed uit. Weliswaar was het beter geweest als de affaire een paar maanden voor de verkiezingen van mei 2012 was losgebarsten, zoals de invloedrijke nieuwssite Mediapart optekende uit de mond van iemand uit Sarkozy's entourage. Maar de kans is groot dat de DSK-affaire een andere socialistische kandidaat wordt aangerekend: zijn grensoverschrijdende gedrag was in de Parti Socialiste bekend, maar werd niet als probleem of mogelijk risico erkend.

De affaire zal misschien ook de discussie over de persoonlijkheid van de president tot normale proporties terugbrengen. Want wat maakt het ook eigenlijk uit, denk je als je nu door de boeken van Giesbert en Domenach-Szafran bladert. Een president in het Elysée met wie vrouwen liever niet in één ruimte willen verkeren ¿ dat was pas echt slecht geweest voor het land.

Franz-Olivier Giesbert: M. Le Président, Scènes de la vie politique 2005-2011. Flammarion, Paris. ISBN 9782081259539;
283 blz. € 19,90

Nicolas Domenach, Maurice Szafran: [OFF] Ce que Nicolas Sarkozy n'aurait jamais dû nous dire. Fayard, Parijs. ISBN 9782213 661841; 271 blz. € 18

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden