De witte, droevige Esmeralda

Daar, in de nog lege haven van IJmuiden, lag afgelopen dagen al de voorbode van het evenement dat komen gaat. Een dwarsgetuigd Nederlands driemastzeeschip, de zeilen strak opgebonden.

IJmuiden maakt zich op voor het grote maritieme schouwspel. De internationale vloot tallships die vanaf 19 augustus arriveert bij Sail Amsterdam 2015, verzamelt zich straks eerst bij de sluizen. De grootste zeilschepen ter wereld, de schoonheden van de oceaandeining.

Waaronder dat ene droeve, bebloede schip.

Het wordt het grootste Nederlandse traditionele zeilevenement aller tijden, voorspelt de Sail-organisatie. Meer dan vijftig tallships komen langs in Amsterdam.

Inclusief de indrukwekkende Russische opleidingsschepen, diplomatieke spanningen of niet. De wereldvrede zal er niet direct door uitbreken, maar de Russische vloot meert gebroederlijk af tussen alle boycotlanden.

Europeanen, Zuid-Amerikanen, de Young Endeavour helemaal uit Australië. Ze arriveren in een lange polonaise over het Noordzeekanaal, met de Nederlandse klipper Stad Amsterdam trots voorop. Bijna aan de staart van die feestelijke Sail-in Parade zal dat bedroefde schip binnen varen: de Esmeralda.

De fraaie witte dame uit Chili kan zich wat schoonheid en formaat betreft meten met de top van de historische zeevloot. De Esmeralda werd in 1946 in Spanje in aanbouw genomen, maar daar nooit afgebouwd. De viermaster kwam in Chileense handen, waar de marine haar in gebruik nam als opleidingsschip.

Ze zette een trotse zeilgeschiedenis neer, met rondingen van Kaap Hoorn en goodwill-bezoeken aan eindeloos veel havens. Maar in de promotiefolders over de enorme barkentijn ontbreekt steevast een ander deel van haar geschiedenis.

De Esmeralda was ooit een drijvende gruwelkelder. Na de staatsgreep in september 1973 tegen president Salvador Allende gebruikten de Chileense militairen van dictator generaal Pinochet het schip als gevangenis. Ze martelden er honderden activisten in wie zij het communistische gevaar meenden te bespeuren. Op de Esmeralda vonden verkrachtingen plaats, in de hutten vielen doden.

Toen het schip decennia later vreemde havens in de VS, Canada en Europa aandeed, stonden er vaak Chileense ex-vluchtelingen en actievoerders van Amnesty International op de kade. Zij protesteerden tegen het verdoezelen van de mensenrechtenschendingen door de marine van Chili.

Nog in 2003 ging een bezoek aan Nederland, Zweden en Spanje op het laatste moment niet door omdat in de aanloophavens acties dreigden. Van een gedenkplaat over de martelgeschiedenis is het aan boord nooit gekomen.

Nu is het zo lang geleden, dat de meeste bemanningsleden van de Esmeralda nog niet waren geboren toen de gruwelijkheden op hun schip plaatsvonden.

Een demonstratie op de kade wordt in Amsterdam niet meer verwacht, zegt een woordvoerder van Amnesty. De bloedige periode van de prachtige Esmeralda verdwijnt langzaam verder achter de horizon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden