De wind in de haren

Volgens de Europese Unie moet Turkije nog veel huiswerk doen om in aanmerking te komen voor een volledig lidmaatschap. Toch wordt het land langzaam maar zeker een trekpleister voor de oosterburen. Vooral de Iraniërs, die de molla's willen ontvluchten, zoeken hun heil in liberaal Turkije.

De Iraanse Zeeft Arezu beklom de top van de Taksim elke werkdag, zes keer per week. En dat twee jaar lang. Ze liep over de historische Galatabrug, stak vervolgens de drukke straat over en begon aan de route naar boven -een half uur via honderden trappen en door smalle steegjes. Dan kwam ze eindelijk bij het vertaalbureau waar ze als tolk Perzisch en Arabisch werkte. Pas na twee jaar hoorde ze van een directe collega dat er ook een metro naar de top ging en de reizigers in drie minuten naar boven brengt. Over de moeilijkheden van een migrantenbestaan gesproken.

De 28-jarige Arezu heeft in de drie jaar dat ze met haar man en zoon in Istanbul woont, niet alleen het bestaan van deze metrolijn ontdekt. Arezu heeft gezien dat er in de Turkse steden een geheel ander leven mogelijk is. ,,Mijn huidige baas is atheïst. Toen ik dat voor het eerst van hem hoorde, wist ik niet wat te doen. In Iran kun je zoiets niet zeggen. Ik kende niemand die zich atheïst noemde. Ik werd bang toen mijn baas dat vertelde. Het heeft even geduurd voordat ik er aan gewend was dat je in Turkije bepaalde zaken kunt bespreken zonder bang te hoeven zijn.''

Het is haar man Ali geweest die per se uit Iran wegwilde. Arezu voelde daar aanvankelijk niets voor. Ze was bang voor het leven in een vreemd land. ,,De overige landen worden in Iran ontzettend zwart gemaakt. Vooral Turkije. We kunnen in Iran de Turkse televisie ontvangen. Als je in Iran iemand wil beledigen, dan zeg je: 'Ik heb je moeder op de Turkse televisie gezien'. De schaars geklede vrouwen op de Turkse televisie en de beelden van prostitutie maken dat de Iraniërs een hekel hebben aan Turkije. Veel Iraanse jongeren zijn zo gewend geraakt aan hun leven, dat ze een vrijer klimaat verachten. Ik was misschien ook zo. Ik was niets anders gewend, maar nu zie ik dat we in Iran in een open gevangenis leefden.''

Ze heeft geen hoofddoek meer om. Het duurde bijna twee jaar voordat ze zonder bedekking naar buiten durfde. Arezu zal die dag nooit vergeten. ,,Ali wou vanaf de eerste dag al dat ik mijn hoofddoek afdeed. Maar als je ermee bent opgegroeid, wordt de doek een deel van jezelf. Mijn hoofddoek was net een orgaan, dat bij mijn lichaam hoorde. Maar na lange discussies met mijn man vond ook ik dat ik zonder kon. Ik was zo zenuwachtig de eerste keer. Het kammen van mijn haren duurde een eeuwigheid. Ik denk dat ik tijd aan het rekken was. Aan de arm van Ali liep ik toen naar buiten. Het is stom, maar ik had het gevoel dat iedereen naar me keek. Na een paar dagen raakte ik eraan gewend. Het is triest dat ik pas na mijn zevenentwingste heb kunnen ontdekken hoe heerlijk het gevoel is van wind in mijn haren'', vertelt Arezu.

Het wordt avond. We lopen samen naar het huis van Arezu. Er is geen wind. Haar haren dansen vanavond niet in de buitenlucht. Als ze aan de deur belt, is de stem van Irfan te horen die 'mama, mama' roept en even later de deur voor ons opendoet. Hij springt om de nek van zijn moeder en geeft Arezu een dikke zoen. Haar man Ali is ook thuis, heet ons welkom en vraagt als we zijn gaan zitten direct naar het verloop van de oorlog in Irak. Hij was was soldaat in de oorlog tussen Iran en Irak. Hij volgt het nieuws op de voet en hoopt dat Saddam zelfmoord pleegt. Dat is volgens hem de enige manier om het Irakese volk te redden van de verschrikkingen van een oorlog.

Ali: ,,Tijdens de oorlog was een van mijn vrienden naar Duitsland gevlucht. Hij schreef me tussen de regels door hoe mooi het leven in het Westen is. Mijn doel is dan ook altijd geweest om naar Europa te gaan. Omdat dat erg moeilijk is, hebben we maar vrede gesloten met Turkije.''

De kleine man met een snor en rode, dikke wangen vindt nu, drie jaar na de emigratie, dat hij het beste besluit van zijn leven heeft genomen. ,,Het is ongelooflijk hoe ons leven is veranderd. Vier jaar geleden haatte ik homoseksuelen. Ze werden bij ons afgeschilderd als monsters. Nu hebben we een travestiet als buurman. Het is een prima mens. We zijn bevriend geraakt. Ik heb een winkeltje waar ik zoetigheid verkoop. Ik zit midden in de samenleving. Hoewel ik sociologie heb gestudeerd en eigenlijk beneden mijn niveau werk, ben ik tevreden met mijn leven. Het is heerlijk in een maatschappij te leven waar vrouwen en mannen normaal met elkaar kunnen omgaan. Dat werd ons in Iran niet gegund.''

Het is etenstijd, de televisie blijft aan vanwege het Irak-nieuws. Rijst op zijn Iraans is heerlijk. Ze zijn moeilijk van de Turken en de Koerden te onderscheiden, de Iraniërs in Istanbul. Misschien dat ze een beetje donkerder zijn. Maar als je voornamelijk in de wijk Aksaray en Laleli praatjes maakt met de mensen, kom je erachter dat het daar krioelt van de Iraniërs. Ook al spreken ze perfect Turks, een Iraniër zal de 'a' altijd met een half geopende mond uitspreken.

Een van de Iraniërs met zijn vreemde 'a' en de zachte 'k' in Aksaray is Mehdi, die een lederzaak runt. Hij wil wel even uitleggen waarom de Turkse kusten, die uit heel Europa miljoenen toeristen trekken, niet vol zitten met de Iraanse elite. Mehdi steekt een sigaret op, bestelt twee glaasjes thee en wil net als alle andere Iraniërs de verzekering dat hij niet met zijn echte naam in de krant komt. ,,Mensen zijn ontzettend bang'', zegt hij ,,Tijdens het verlaten van het land word je van alles en nog wat gevraagd. De politie laat een deel van de mensen die naar het buitenland gaan achtervolgen door agenten. Dat doen ze om de mensen te laten zien dat ze moeten oppassen. Stel dat je na een vakantie in Antalya terugkomt in Iran en de geheime politie heeft foto's van je vrouw terwijl ze aan het zonnen is in haar bikini. Nou, dan kun je het schudden daar. Daarom neemt niemand het risico.''

Hij leeft al bijna tien jaar in Turkije. Het liefst was hij net als zijn broer naar Nederland gegaan. Maar dat bleek onmogelijk. De broer is inmiddels arts geworden en verdient bedragen waarvan Mehdi een warm gevoel krijgt. ,,Hij heeft me geholpen met de overstap naar Turkije. Na vijftien jaar hebben we elkaar in Istanbul ontmoet. Hij kwam met zijn Nederlandse vrouw. We hebben de tranen wel laten vloeien natuurlijk. Ik ben blij dat hij het zo goed doet. Ik hoef ook niet te klagen. Mijn kinderen leven in ieder geval in een land dat het vizier op het Westen heeft gericht. Ik kom de laatste jaren veel mensen tegen die zich in Turkije vestigen omdat Turkije kans maakt op een volledige EU-lidmaatschap. Mijn kinderen kunnen misschien over tien jaar vrij naar Nederland reizen. Mijn broer zal dan wel voor hun studie zorgen''

Een jongen komt de thee brengen. Die is een beetje koud geworden door de reis die hij heeft afgelegd. Het is drinken geblazen, uit beleefdheid. Een vriend van hem komt langs, ook een Iraniër. Mesud nodigt ons uit om in zijn restaurant te eten. We gaan erheen. Het is meer een eethuis, waar een oude televisie constant aanstaat. De nieuwe Turkse seksbom Petek Dincoz zingt dat ze zo weinig geluk heeft in de liefde. Mesud heeft grote plannen: ,,De meeste Iraniërs die naar het buitenland gaan, willen niets meer te maken hebben met Iran. Maar ik heb daar nog steeds twee huizen en grond. Ik heb bewust niets verkocht. Hoelang houdt het molla-regime nog stand? Niet lang. Als Iran weer een vrij land is, ga ik terug. Ik ga daar zaken doen. Een enorm grote markt met heel veel mogelijkheden.''

Ondertussen roept de imam uit de luidsprekers dat het tijd is voor het gebed. De twee Iraniërs willen wel naar buiten, maar niet om te bidden. Ze gaan bier drinken in het uitgaanscentrum Beyoglu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden