De wimperslag van Bambi symboliseert de heilige onschuld. Toch wordt op geen enkel ander dier zo graag en gretig gejaagd. Een kerstoverweging.

De laatste die met reebruine ogen het nieuws haalde was Mohammed B. We kennen die ogen dankzij het televisieprogramma 'Opsporing verzocht', dat een foto van hem liet zien. Reebruin werden die ogen in sommige krantenartikelen genoemd. En dat klonk vreemd. Moordenaarsogen kunnen niet reebruin zijn. Reebruin zijn de ogen van slachtoffers. Reebruin is synoniem met onschuldig. Niet vanwege de kleur, maar vanwege het ree of het hert.

Er is iets met herten. Ze vormen een van de succesvolste families van zoogdieren. Het zijn dieren met een aureool van heiligheid en mystiek. Mystiek vanwege Lancelot, ridder van de Ronde Tafel, die joeg op het hert met de witte voet of vanwege Hubertus, schutspatroon van de jagers, die een hert zag met een stralend kruis tussen zijn geweistangen. En heilig vanwege psalm 42, dat in de berijmde versie zo klonk:

Het hijgend hert der jacht ontkomen, Dorst niet sterker naar 't genot Van de frisse waterstromen, Dan mijn ziel verlangt naar God.

Van Boeddha zegt de overlevering dat hij de kuiten van een hert had en dat hij zijn eerste preek hield in een hertenpark.

Ja, er is iets met herten en met die geheimzinnige op antennes lijkende geweien, die benige uitgroeisels van het voorhoofdsbeen, met namen als rozenstok, spitser, gaffel en zesender. Metafysische dieren. De status van heilige onschuld werd in de jaren veertig wereldwijd geëxploiteerd in de Disney-film 'Bambi'. Zelden zag men zoiets zoets op het witte doek als dit hertenjong met zijn toverachtige oogopslag, tollend op een gladde ijsvloer. En natuurlijk waren Bambi's ogen reebruin, met grote donkere pupillen.

Maar het woord 'reebruin' werd bij ons pas onsterfelijk door toedoen van twee Limburgse zusjes die zich De Selvera's noemden. Ze zongen in de jaren vijftig een aangrijpend, tragisch liedje. De kern van het drama is vervat in twee regels: 'Twee reebruine ogen die keken de jager an, twee reebruine ogen die ik niet vergeten kan'. Op het beslissende moment kan de jager in dit lied het niet over zijn hart verkrijgen om de trekker over te halen. Want in de ogen van het schuwe ree herkent hij die van zijn verloren lief.

Nog steeds tref je onder jagers de aanwijzing aan ervoor te zorgen dat je op een hert schiet zon-en der dat het een notie heeft waar het schot vandaan komt. Men zegt dat men wil voorkomen dat het wild in de mens een dodelijk gevaar gaat zien, maar het is natuurlijk ter bescherming van de jager gedacht. Kijk niet in de ogen van je buit! Eén wimperslag en je bent Selveriaans verloren.

We komen hiermee op een merkwaardige ambivalentie. Want als er naast het heilige en het onschuldige één andere connotatie is die past bij herten en reeën dan is het die van de jacht. Zolang er herten bestaan is er op ze gejaagd. Ook Bambi kreeg er vroeg mee te maken toen een jager zijn moeder doodschoot, een scène, die zich buiten beeld voltrok, maar desondanks hele generaties kinderen verontrustte volwassenen ontroerde.

Toen Bambi in 1942 door Disney werd uitgebracht ging dat gepaard met protesten van Amerikaanse jagersverenigingen. Want de jacht is niet wreed, maar edel. De jager koestert het wild, maar hij koestert het om het te kunnen doden. Dat heet wildbeheer. Nergens zijn herten zo geliefd als bij jagers.

De dieren die u op deze pagina ziet en die zijn bijeengebracht in het boek 'In almost every picture #3' van Erik Kessels, zijn niet gefotografeerd door jagers, maar door een motion detection camera: een camera die, opgehangen in een bos, opnames maakt zodra zich iets in de zoeker beweegt. Het apparaat is afkomstig uit de beveiligingsindustrie, maar wordt, vooral in Amerika, ook ge-blik bruikt voor de jacht.

De herten en reeën op deze pagina zijn Amerikaanse herten en reeën. Met behulp van deze foto's krijgen jagers informatie over de wildstand en over voedselpatronen: kennis die ze bij de jacht kunnen aanwenden. Op websites als die van 'camtrakkers.com' en van 'Jesse's hunting page' zijn nog honderden van zulke foto's te vinden, niet zelden voorzien van liefdevolle commentaren. Op diezelfde sites vind je ook foto's van woest grijnzende jagers in camouflagepak, die hurkend in de laadbak van hun pickup-truck een hertenkop aan het gewei omhoog houden.

Nog even terug naar de foto's. Met de verborgen camera heeft de jager zich beveiligd tegen de van het dier, dat zich in de omhulling van het duister onbespied waant. Want veruit de meeste foto's zijn 's nachts genomen of in de schemering, als de dieren hun natuurlijke schuwheid hebben afgelegd. Er schuilt een zekere intimiteit in deze beelden: de dieren zijn geflitst in een staat van onbevangenheid, een beetje zoals beveiligingscamera's in een dorpskern het nachtelijk uitgaansleven registreren. Op misdragingen kunnen we de dieren echter niet betrappen. Ze zijn hooguit vroeg op. Ze wandelen voorbij, hun neus laag bij de grond, op zoek naar voedsel of het spoor van soortgenoten, de één kijkt wat verrast in het flitslicht van de camera, de ander verstijft van schrik.

En er is iets onwerkelijks. Er zijn dieren die recht in de lens kijken. Ze kijken ons als het ware aan, maar de flits van de camera doet hun oogbollen oplichten en we ondergaan een Hubertusachtige ervaring. Het hert transcendeert, zijn verschijningsvorm overstijgt alles wat wij kennen, de motion detection camera registreert iets bovenzinnelijks.

(Niet voor niets kent deze cameratechniek ook paranormale toepassingen, bijvoorbeeld om spiritistische aanwezigheid vast te leggen.) Misschien heeft u dezer dagen ook zo'n ontmoeting met een hert. 'Met het verschijnen van een hert in je leven breekt een tijd aan waarin je zacht en aardig voor jezelf en anderen zou moeten zijn', valt op een website voor spiritueel advies te lezen. 'Je zult een nieuwe onschuld en frisheid vinden en de zachte, betoverende lokroep van het avontuur horen.'

Kijk, tijdens het kerstdiner, nog maar eens goed naar dat medaillon op uw bord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden