De Willy Wonka van Oekraïne koos partij

Moskou boycot bedrijf van pro-westerse oligarch Petro Porosjenko

KIEV - In het centrum van Kiev staat een sprookjeswinkel. Voor de goudglimmende etalage vergapen dagelijks groepjes Oekraïners zich aan bewegende miniatuurfabrieken en kastelen van chocolade en felgekleurd suikerwater. "Niet te weerstaan", zegt een man die glimlachend de winkel uitkomt met twee tassen vol snoepgoed. "Ik heb alvast ingeslagen voor Pasen."

Ook Russen zijn gek op kitscherig snoepgoed. Maar in Rusland is dit merk niet meer te koop. Want zelfs straatverkopers weten: deze Roshen-snoepjes smaken naar de omwenteling in Oekraïne. Roshen is namelijk eigendom van de Oekraïense oligarch Petro Porosjenko (48). Deze ietwat saaie oligarch, met volgens het Amerikaanse zakenblad Forbes een geschat vermogen van 1,3 miljard dollar, heeft een grote kans bij de verkiezingen de nieuwe president van Oekraïne te worden. Het spel dat Rusland op dit moment met hem speelt, is een waarschuwing aan de andere oligarchen.

Porosjenko, oftewel de Willy Wonka van Oekraïne, staat bekend als pragmaticus. Hij was minister onder pro-westerse en pro-Russische presidenten. "Een typische post-Sovjetpoliticus", aldus journalist Andrej Skoemin. "Eerst macht, dan pas ideologie."

Totdat hij tegen het zere been van Rusland schopte. In 2010 wilde Porosjenko de rechten op het maken van Lastochka-snoepjes uit de Sovjettijd en kreeg het aan de stok met een Russisch snoepbedrijf dat deels in staatshanden is. Na twee jaar rechtszaken voeren en boycots werd de ramkoers met Rusland definitief ingezet toen de oligarch vorige zomer zei voor het handelsverdrag met de EU te zijn.

Plots overtrad Porosjenko's bedrijf Roshen de Russische gezondheidsregels en kwam zijn snoep Rusland niet meer in. Na de recente revolutie in Kiev, waarbij de oligarch zich ook op het Onafhankelijkheidsplein liet zien, hakten de Russen definitief de knoop door. De Roshenfabriek in Lipetsk in Rusland werd gesloten vanwege 'fraude'.

Terwijl Poetin ontkent dat het een politieke maatregel is, weten de Oekraïners beter. "Het is een waarschuwing uit Moskou", aldus Sergej Popov (30), een invloedrijk zakenman uit de Oost-Oekraïense arbeidersstad Donetsk. "Hij waarschuwt hiermee de andere oligarchen en zakenlieden: mij wil je niet tegen je hebben."

Niet alleen Roshen-fabrieken worden tegengewerkt. Steeds meer buitenlandse bedrijven in het grensgebied koppelen hun vestigingen in Oekraïne los van die in Rusland, omdat ze denken dat de grens wordt gesloten. Sinds vorige maand gebeurt dit al af en toe voor een paar uur, zonder officiële verklaring.

Volgens Popov is de invloed van Rusland op de Oekraïense oligarchen groot. "Natuurlijk willen ze voorkomen dat er oorlog uitbreekt, of het land uiteenvalt. Want als Oekraïne bij Rusland gaat horen, moeten ze ineens concurreren met de Russische oligarchen, daar hebben ze geen zin in. Maar uiteindelijk gaan ze zonder scrupules mee met de hoogste bieder. En als er oorlog uitbreekt, lopen ze gewoon over."

"Een kat- en muisspel", noemt ook Oekraïne-deskundige Nienke de Deugd van de Universiteit van Groningen het. "Ik denk dat ze nu een calculatie maken en proberen te voorspellen welke kant het uitgaat. Als het Russische plan van de destabilisatie niet lukt, komt de tijdelijke regering in Kiev er sterker uit, aldus De Deugd. "Als je dan de verkeerde kant hebt gekozen, kun je als oligarch niet op immuniteit rekenen. Maar dat geldt natuurlijk ook andersom. Als ik oligarch was, zou ik veilig afwachten in mijn villa in het buitenland."

Veel oligarchen lijken dat te doen, maar voor Porosjenko is het daarvoor te laat. Hij heeft een pro-westerse weg ingeslagen en is vanwege de Russische boycot gedwongen meer zaken te doen met Europa. Dat heeft ook zijn voordelen. Op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev waren de mensen enkele weken geleden nog sceptisch over hem. Hij was namelijk een van die corrupte politici waar ze juist vanaf wilden. "Een suikerzoete buitenkant en een koude, zakelijke binnenkant", grapten ze.

Maar nu is hij de man die als een van de eersten heeft gekozen voor 'hun kamp' en delen ze een gemeenschappelijke vijand: Poetin. En telkens als de onrust in het oosten oplaait, wordt de zakelijke binnenkant van de chocoladekoning aantrekkelijker.

Viktor Pintsjoek
Oekraïnes bekendste oligarch werd rijk door overnames in de staalindustrie - hij doet zaken met Gazprom - en bezit vier televisiezenders. De 53-jarige Viktor Pintsjoek bood op het nippertje zijn steun aan Maidan aan toen Janoekovitsj vluchtte, maar ook hij weigerde gouverneur te worden toen de nieuwe regering hem vroeg. Hij is de schoonzoon van oud-president Koetsjma, die Janoekovitsj als opvolger aanwees in 2004, maar is ook bevriend met Tony Blair. Net als Achmetov heeft hij een huis in Londen.

Rinat Achmetov
Alle ogen zijn op dit moment gericht op de rijkste man van Oekraïne, oliemagnaat Rinat Achmetov, de man die volgens inwoners van Donetsk de onrust in zijn stad met zijn pinken kan stoppen. De 47-jarige oligarch was eerder voor een handelsverdrag met Europa en liet zijn politiek petekind president Janoekovitsj openlijk vallen na het geweld in Kiev in februari. Toch weigerde hij gouverneur te worden van Donetsk toen de regering hem dit vroeg. Deze week sprak Achmetov met separatisten en riep hij ze op te onderhandelen met de regering in Kiev. Maar hij zei ook dat als de overheid het gebouw zou bestormen, hij aan de kant van 'het volk' zou staan. Hij ontkent berichten dat hij pro-Russische demonstraties zou financieren en een ontmoeting had met Poetin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden