de Wijk / Zonder een visie op onze rol in de wereld verwordt dit land tot een klagende, bange natie.

Mondialisering, europese integratie en de toestroom van asielzoekers wekken gevoelens van onbehagen op en maken dat landen in zichzelf gekeerd raken.

En dat terwijl het verschil tussen binnenlandse en buitenlandse politiek vervaagt en uitdagingen internationale samenwerking eisen. Zonder politiek leiderschap gebaseerd op een visie op de Nederlandse rol in de wereld verwordt dit land tot een klagende, bange natie met ongefundeerde angsten voor de boze buitenwereld.

Soms kijk ik met enige weemoed naar de jaren vijftig toen visionaire leiders als Monnet en Schuman de Europese kolen- en staalindustrie onder supranationale controle plaatsten zodat die door kwaadwillende regeringen niet langer als basis voor de oorlogsinspanning kon worden gebruikt.

Het proces van integratie dat toen begon versterkte het idee van ’nooit meer oorlog’. Hoe revolutionair dat idee was, blijkt nog steeds. Landen die nu lid van de Europese Unie willen worden, zetten hun geschillen opzij. Kijk naar de wijze waarop het probleem van de Russische minderheden in de Baltische staten relatief soepel is opgelost, evenals de kwestie van de Hongaarse minderheid in het Roemeense Transsylvanië. Ook een nieuwe Servische regering zal eerder de onafhankelijkheid van Kosovo willen accepteren in ruil voor toetreding.

Maar er is nog een reden waarom integratie bijdraagt aan vrede en stabiliteit. De opkomst van supermachten als China en India, de grote onderlinge economische afhankelijkheid van de lidstaten van de Unie en hun kwetsbaarheid door verstoringen van de energievoorziening of van de toevoer van andere vitale grondstoffen dwingt tot een gezamenlijk antwoord – dus samenwerking. Dat geldt ook voor de toestroom van immigranten; een toestroom die alleen maar groter zal en mogelijk móet worden.

En dan is er de toenemende omvang van rampen en terroristische aanslagen. Deze eist niet alleen internationale samenwerking, maar ook aanpassingen van de bestuurlijke inrichting van Nederland. Vandaar de roep om een minister van veiligheid.

Hoe zouden de onderhandelaars van CDA, PvdA en Christen Unie tegen de wereld buiten Nederland aankijken? Is de Europese Unie een probleem of een oplossing? Komen ze los van het provincialisme dat Nederland teistert? Ik hoop het, want door de nauwe verwevenheid van binnen- en buitenland is het louter kijken naar typisch Nederlandse problemen een onbegaanbare weg.

Een serieus debat over de plaats van Nederland in Europa en over Europa in de wereld is bepalend voor de vraag of dit land een serieuze internationale speler blijft die samen met andere landen problemen kan aanpakken. De uitkomst van dit debat is daarmee ook bepalend voor de toekomst van de Europese grondwet. Het Kabinet ontkomt er ook niet aan conclusies te trekken voor inrichting van het eigen land. Want deze spoort niet langer met de aard en omvang van de uitdagingen waarvoor wij staan.

De Adviescommissie Versterking Randstad onder leiding van Wim Kok schreef onlangs vernietigend over de Randstad. Geen enkele partij overziet de Randstedelijke problematiek en kan besluiten doorzetten. Versnippering van taken en bevoegdheden door vele bestuurslagen leidt tot bestuurlijke verlamming. Die versnippering is precies de reden waarom Elco Brinkman eerder constateerde dat Nederland niet is voorbereid op de gevolgen van grote calamiteiten en dat er daarom een minister van veiligheid moest komen. Anti-europeanisme en bestuurlijke versnippering zijn twee zijden van dezelfde medaille en duiden op een gebrek aan leiderschap. Leiderschap vereist overtuigingskracht op basis van visie en inspiratie, ook al gaat het economisch goed. Als een regeerakkoord begint met een visie op Nederland in Europa en Europa in de Wereld, dan ben ik heel tevreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden