De Wijk / Waarom zou Iran raket op VS of Europa afschieten?

Wordt ons een dreiging aangepraat of is er echt een? Dat is de vraag die bij mij opkomt nu de discussie over Amerikaanse antiraketraketten in Polen en Tsjechië in een stroomversnelling komt. De Britse premier Blair wil ook meedoen en de Denen hebben al een radarsysteem dat onderdeel van het nieuwe verdedigingsschild kan worden.

Maar binnen de NAVO worden ook vraagtekens bij het project gezet. Niet omdat de antiraketraketten uitsluitend Amerika beschermen, maar omdat de Duitse Bondskanselier Merkel en de Franse president Chirac voor nieuwe scheidslijnen in Europa vrezen en geen aanvaring met Rusland willen. NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer tracht inmiddels de boel bij elkaar te houden. Hij wil de Amerikanen, Polen en Tsjechen niet van hun plannen afhouden, want die zijn hun goed recht, maar wil het Amerikaanse plan complementeren met een NAVO-systeem voor Europa.

Uit Rusland komen onheilspellende boodschappen. De Russische minister van buitenlandse zaken Sergei Lavrov dat vreest de machtsbalans in Europa gaat schuiven. Nikolai Solovtsov, de commandant van de Russische Strategische Raketstrijdkrachten, wil terugtrekking uit het verdrag van 1987 dat de middellangeafstandsraketten in Europa aan banden legt. En als de Amerikanen hun antiraketraketten in Polen en Tsjechië daadwerkelijk plaatsen, dan komen die op de doelwittenlijst van Russische raketten, dreigt de Russische generaal.

De tijden van de Koude Oorlog herleven. Het vermaledijde Russische omsingelingscomplex blijkt nog altijd springlevend en het in de jaren tachtig van de vorige eeuw afgebroken debat over de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten en Pershings en Russische SS20’s krijgt een vervolg. Nieuwe raketten hoeven er voor Solovstov niet te komen, want het bestoken van Europa kan ook met de nu nog op Amerika gerichte raketten gebeuren.

De plannen kunnen inderdaad tot een crisis in de relatie met Rusland leiden. Polen is de Verenigde Staten graag van dienst omdat het de Amerikanen hard nodig denkt te hebben in geval van een Russische aanval. Om die reden sturen de Polen ook militairen naar Irak en Afghanistan. Er is dus wel degelijk een verband met Rusland, ook al is het rakettenschild voor de verdediging tegen Iran en kan ik me niets bij een Russische aanval voorstellen. Maar bij ons wordt vaak niet goed begrepen hoe diep de angst voor de Russen er in dat deel van Europa nog in zit en hoe de Russen zich op hun beurt zich nog steeds bedreigd voelen door de uitbreiding van de NAVO en het overlopen van voormalige Sovjetrepublieken naar het westerse bondgenootschap.

Is de dreiging de politieke risico’s waard? Het lijkt er voorlopig niet op. Amerikaanse inlichtingendiensten stellen dat Iran ten minste vier jaar van een kernwapen verwijderd is. En als ze er een hebben is het de vraag of deze geschikt is om ze met raketten of vliegtuigen in te zetten. Er zijn vage speculaties over twee door de Russen gesteunde projecten voor raketten met een bereik van respectievelijk 4.500 km en 10.000 km. Daarmee komen Europa en de Amerikaanse oostkust inderdaad binnen bereik. Er worden dus concrete maatregelen voorgesteld tegen een op het eerste gezicht speculatieve dreiging. Maar die concrete maatregelen leiden wel tot een verslechtering van de relatie met de Russen. En omdat de Russische krijgsmacht weinig meer voorstelt, zal Moskou ongetwijfeld de olie- en gasleveranties aan Europa als drukmiddel gaan gebruiken. Als we dan toch teruggaan naar de discussies van de Koude Oorlog dan pleit ik ervoor om voorlopig te vertrouwen op afschrikking. Want het is mij een raadsel waarom de leiders in Teheran een raket op Europa of Amerika zouden willen afschieten in de wetenschap dat hun land dan kan veranderen in een grote radioactieve puinhoop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden