de Wijk / Van Kim Jong Il kunnen de Iraanse leiders leren dat een kernbom handig is bij het onderhandelen.

Een paar dagen nadat de Russische president Poetin zijn Amerikaanse collega Bush in München tot gevaar voor de wereldvrede verklaarde, leek diezelfde Bush in het verre oosten juist een stap in de goede richting te zetten. Want dat is de overeenkomst met Noord-Korea over de beëindiging van het kernwapenprogramma zonder twijfel. De overeenkomst maakt de weg vrij tot uitvoering van het akkoord van september 2005. Dit voorziet onder meer in hulp aan een kwijnend land, een kernwapenvrij Koreaans schiereiland en normalisering van de betrekkingen met de laatste Stalinistische dictatuur van de wereld.

Wat heeft deze doorbraak bewerkstelligd? Is president Bush, in de woorden van Poetin toch een ‘vriend’ en een ‘fatsoenlijke man’, zoals hij zijn collega in München ook bestempelde? En hoe verhoudt zich dit tot de discussie eerder deze week over een mogelijke Amerikaanse aanval op Iran? De Amerikanen beschuldigden Iran er immers van achter het toenemende aantal aanslagen in Irak te zitten. Een stelling die werd ‘onderbouwd’ met foto’s van explosieven van Iraanse makelij die in Irak zouden zijn gevonden. Die foto’s deden denken aan de ‘bewijzen’ van het Irakese programma van massavernietigingswapens die Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Powell in februari 2003 aan de Veiligheidsraad presenteerde. Deze presentatie vormde de opmaat tot de invasie in Irak. De geschiedenis lijkt zich nu te herhalen.

In tegenstelling tot Noord-Korea is Iran nog jaren verwijderd van een bom. Reden om eerder Noord-Korea dan Iran aan te vallen. De Amerikaanse politiek ten aanzien van Iran lijkt mij echter ingegeven door het feit dat het anti-Amerikaanse Teheran de Amerikaanse positie in de regio ondermijnt: de machtsmiddelen van Iran heten olie en gas, het kernwapenprogramma drukt regionale aspiraties uit, aartsvijand Israël wordt via steun aan Hamas bedreigd en Teheran steunt actief de sjiietische opstandelingen in Irak. Zo’n land kan een hele olierijke regio ten gronde richten en mag daarom in Amerikaanse ogen geen ruimte krijgen.

Van Kim Jong Il kunnen de Iraanse leiders leren dat een kernbom handig is om de prijs van het onderhandelingsresultaat op te schroeven. Noord-Korea wordt nu olie, het opheffen van sancties en terugkeer in de internationale gemeenschap in het vooruitzicht gesteld waardoor Kim Jong Il versterkt uit de strijd lijkt te komen. Amerika zal Iran dus serieuzer met kernwapen dan zonder nemen.

Daar houdt de vergelijking ook op. In tegenstelling tot Iran is Noord-Korea een land dat economisch en politiek door aanhoudende sancties is geïsoleerd en Amerikaanse belangen niet bedreigt. Hongersnood is aan de orde van de dag en door olietekort valt het land letterlijk stil. Dit vormt een regelrechte bedreiging voor het regime van Kim Jong Il en maakt hem gevoeliger voor druk dan Iran. Ook heeft hij zichzelf geen dienst bewezen toen hij in november 2005 zelf een einde maakte aan de onderhandelingen met Amerika, China, Rusland, Japan en Zuid-Korea nadat Washington de Noord-Koreaanse tegoeden bevroor na beschuldigingen van witwaspraktijken. Het gevolg was dat Kim Jong Il zich in de regio volledig onmogelijk maakte. Daarop sloot het front van de vijf eerder genoemde landen.

De belangrijkste les van het Noord Koreaanse avontuur is dat zorgvuldig op gebouwde druk door een coalitie van landen, de bereidheid te blijven praten en een beloning voor goed gedrag werken.

Met Iran wil Bush niet onderhandelen. Hij ziet niets in beloningen om de leiders in Teheran tot gedragverandering te verleiden. En hij heeft zich met zijn oorlogszuchtige retoriek inmiddels zo geïsoleerd dat niemand zijn politiek nog wil steunen. Daardoor zou de afloop in het Midden-Oosten wel eens dramatischer kunnen zijn dan de afloop in het Verre Oosten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden