De Wijk / Uitbreiding van de Navo maakt het verschil tussen het oude en het nieuwe Europa heel zichtbaar

Eind november komen de staatshoofden en regeringsleiders van de Navo-landen in Riga bijeen. Voor de geloofwaardigheid van het bondgenootschap moeten dit soort topontmoetingen meer zijn dan rituele dansen. In Washington werd in 1999 een nieuwe strategie aangenomen. Daarmee nam het bondgenootschap afscheid van de Koude Oorlog. In 2002 werd in Praag besloten de militaire capaciteiten te versterken. De top van Istanbul in 2004 leidde tot niets vanwege de trans-Atlantische ruzie over Irak.

Nu dan Riga. Tot chagrijn van Moskou wordt voor het eerst een top op het voormalige grondgebied van de Sovjet-Unie gehouden. Ter voorbereiding wordt achter de schermen op hoog ambtelijk en politiek niveau getracht een agenda te ontwikkelen. Tot nu toe wil dat niet goed lukken. Zeker, de kwestie-Afghanistan wordt besproken en er zal ook wel worden gesproken over een Global NATO; een wereldwijd opererend bondgenootschap dat nieuwe partnerschappen moet aangaan met landen als Australië, Nieuw-Zeeland, Japan en zelfs India. Maar tot nu toe wil het niet echt vlotten met die agenda. Dat is een van de redenen waarom parallel aan de officiële voorbereidingen een circus van politici, hoge ambtenaren en wetenschappers in wisselende samenstelling is opgetuigd. In veel hoofdsteden worden op het hoogste niveau informele discussies georganiseerd die vooral bedoeld zijn om de eigen positie helder te krijgen.

Tijdens die discussies blijkt goed met welk probleem Jaap de Hoop Scheffer kampt. Door de uitbreiding van het bondgenootschap met landen van het voormalige Warschaupact is een tweestromenland ontstaan. Het oude Europa, om met de Amerikaanse defensieminister Donald Rumsfeld te spreken, heeft een totaal andere kijk op de Navo dan het nieuwe Europa. De nieuwe leden hechten vrijwel zonder uitzondering aan een Navo die hen tegen Rusland beschermt. Deelname aan operaties buiten de Navo, zoals die in Afghanistan, is uitsluitend bedoeld om bij de Amerikanen in de gunst te komen in ruil voor bescherming voor het geval de Russen toch nog komen. Hun strijdkrachten zijn en blijven op die Russische dreiging afgestemd: grote legers van dienstplichtigen en met veel tanks. Dit soort legers is zeer beperkt voor ondersteunende taken en lichte vredesmissies elders in de wereld inzetbaar. Een probleem dat wordt versterkt door de historisch verklaarbare Duitse terughoudendheid met gevechtsoperaties. Het gevolg is dat de Navo te weinig gevechtseenheden voor Afghanistan heeft.

Het oude Europa wil niet af van die collectieve verdedigingsclausule, maar beseft dat succes in Afghanistan belangrijker is voor hun veiligheid en het overleven van het bondgenootschap dan de verdediging tegen de Russen. Hun strijdkrachten worden getransformeerd naar snel inzetbare eenheden voor operaties buiten Europa. Daarbij komt dat van oudsher het oude Europa een bredere blik op de wereld heeft. Dat is logisch. Landen als Nederland en Engeland zijn zeevarende naties met een koloniaal verleden. De wereld is hun werkterrein. Dat geldt niet voor een land als Polen of de Baltische Staten. Die kijken nauwelijks verder dan hun eigen grenzen.

Door de uitbreiding van de Navo zijn de verschillen tussen het oude en het nieuwe Europa heel zichtbaar geworden. En dat heeft grote consequenties. Het bondgenootschap kan alleen geloofwaardig en effectief zijn als er een gezamenlijke visie is op zijn rol en de consequenties die dat voor de lidstaten heeft. Zo niet, dan is het een historische wetmatigheid dat een bondgenootschap desintegreert. Over die visie zal het in Riga moeten gaan. Komt die visie er niet, dan valt te verwachten dat de Navo in groepen van gelijkgestemde landen uiteenvalt. Daarover werd tijdens die informele discussies openlijk gespeculeerd. En daarmee krijgen de nieuwe leden iets voor elkaar wat de Russen nooit is gelukt: de teloorgang van de Navo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden