de wijk / Opvoeren van de druk helpt de hardliners in Iran

Twee weken geleden zag ik nog een lichtpuntje in de relatie tussen Iran en de Verenigde Staten.

Rob de Wijk

Eind vorige maand rondde ElBaradei, het hoofd van de IAEA, geheime onderhandelingen met Iran af waarin hij overeenkwam dat Teheran informatie over zijn atoomprogramma geeft in ruil voor concessies. Een diplomatieke lijn die gesteund werd door de Amerikaanse ministers van Rice (buitenlandse zaken) en Gate (defensie), terwijl vice-president Cheney Iran juist wilde isoleren. Hij wil delen van de Iraanse Republikeinse Garde op de lijst van terroristische organisaties zetten, hij wil hardere sancties en wil met troepen in Irak zo nodig ook acties in Iran uitvoeren.

De Fransen lijken steeds meer in de richting van de Amerikaanse hardliners op te schuiven. Kouchner, de nieuwe Franse minister van buitenlandse zaken, voorspelde afgelopen zondag een oorlog als Iran zijn atoomprogramma niet opgeeft. Premier François Fillon nuanceerde zijn woorden, en tijdens een ontmoeting met zijn Russische collega Lavrov vijlde Kouchner er zelf ook de scherpe kantjes af.

Maar eind augustus, tijdens zijn eerste grote rede over het toekomstige Franse buitenlandse beleid, stelde president Sarkozy al dat een Iraans kernwapen onaanvaardbaar is en dat er nieuwe sancties moeten komen. Bindt Iran niet in, dan is er de keus tussen ’een Iraanse bom en het bombarderen van Iran’.

Hoe snel dat kan gebeuren bleek op 6 september, toen Israël een vermeende nucleaire installatie in Syrië bombardeerde die met het Noord-Koreaanse atoomprogramma in verband zou staan.

De nieuwe spierballentaal uit Parijs herinnert mij aan de 25 waarschuwingen en laatste waarschuwingen die de Navo naar het adres van de toenmalige Servische president Slobodan Milosevic stuurde. Het gevolg van al die dreigementen was dat omwille van de eigen geloofwaardigheid de aanval onontkoombaar werd. En dat leidde tot de Kosovo-oorlog van 1999.

Geen wonder dus dat ElBaradei met klem opriep met dit soort oorlogstaal op te houden en tot het einde van het jaar te wachten voor het trekken van deze conclusies. ElBaradei trok ook de parallel met Irak, waar tienduizenden onschuldige burgers het leven lieten alleen maar omdat de Amerikanen dachten dat Saddam Hoessein over massavernietigingswapens zou beschikken.

De Iraanse vice-president Aghazadeh reageerde op de onheilsboodschappen onmiddellijk met de stelling dat Iran zijn atoomprogramma nooit zal opgeven, want de ontwikkeling van deze technologie is een onwrikbaar recht van zijn land. Dat Iran dat inderdaad nooit zal doen is ook de conclusie van Tim Guldimann in het laatste nummer van Survival. Hij meent dat het huidige denken zijn oorsprong vindt in de slag van Karbala in 680, toen Iman Hoesein, zoon van de schoonzoon van de profeet, werd verslagen. Zijn dood wordt door de sjiieten in Iran nog steeds gezien als de dood van een martelaar die streed tegen de tirannie. Sindsdien wantrouwen Iraniërs de buitenwereld, voelen ze zich continue bedreigd en zijn niet bereid te buigen voor wie dan ook. Guldimann meent dat het opvoeren van de druk slechts de gematigden achter de hardliners in Teheran zal verenigen en het atoomprogramma juist meer vaart zal geven. Inmiddels leidt het opvoeren van de westerse druk in ieder geval tot betere banden tussen Iran, Rusland en China. Poetin bezoekt Teheran medio oktober. China steunt Iran in ruil voor olie en gas.

Eerder deze week eiste Sarkozy een nieuw hard Europees-Amerikaans sanctieregime als de VN niet in staat zijn de druk op te voeren. Maar het is de vraag of Europeanen zich via Frankrijk zo makkelijk aan de kant van de Amerikanen willen scharen, het risico willen lopen de verhoudingen met Rusland en China te laten verslechteren en een oorlog met Iran een stap dichterbij willen brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden