De Wijk / Ook al ontkent Poetin het hardnekkig, olie en gas zijn wel degelijk zijn nieuwe Rode Leger.

De leveringszekerheid van energie is een veiligheidsvraagstuk van de eerste orde. Deze week leidde ruzie tussen Rusland en Wit-Rusland tot de sluiting de cruciale Droezjba(’Vriendschap’)-pijplijn. Ook al ging het om een akkefietje tussen deze landen, de Europese Unie werd er de dupe van. In haar Veiligheidsstrategie van 2003 bombardeerde de Europese Unie energie al tot een strategisch vraagstuk. Terecht, want de helft van alle energie komt van buiten de Unie en dit percentage zal tot 70 procent in 2030 toenemen. Het probleem is de energie uit risicogebieden in Afrika, de Golf en uit Rusland komt.

Het Afrikaanse Nigeria is een van de belangrijkste olieleveranciers, maar wordt geteisterd door instabiliteit, corruptie en criminaliteit. Oliemaatschappijen worden er aangevallen en pijpleidingen worden illegaal afgetapt, soms met honderden slachtoffers tot gevolg.

Als het tegen zit breidt het conflict in Irak zich uit over de olierijke regio of gaan fundamentalistische regimes olie als wapen gebruiken.

Zelfs de aanvoerlijnen over zee zijn niet veilig, wat bleek uit een aanslag in 2003 op een tanker voor de kust van de Filippijnen door de terroristische groep Abu Sayyaf.

Dat aanvoerlijnen over land ook niet veilig zijn bleek dus deze week. Het was een van de incidenten waarbij Rusland de kraan dichtdraaide, wat wederom de verdenking oplevert dat het Kremin energie als politiek pressiemiddel gebruikt. Ook al ontkent Poetin hardnekkig, energie is wel degelijk zijn nieuwe Rode Leger. Het is immers het enige machtsmiddel in zijn buitenlandse politiek.

In het geval van Wit-Rusland was de directe aanleiding de beschuldiging dat Minsk illegaal olie zou aftappen. Maar die beschuldiging was slechts onderdeel van een escalerend conflict over olieprijzen, belastingen en doorvoerrechten.

Georgië en Oekraïne hebben al eerder ondervonden hoe Rusland energie als pressiemiddel gebruikt. Ook in deze gevallen ging de ruzie over geld. Oekraïne werd onder druk gezet door het dichtdraaien van de kraan in januari vorig jaar. Kiew ging toen niet akkoord met een forse prijsverhoging. Georgië werd in november geconfronteerd met een prijsverhoging; niet toevallig ten tijde van een hoogoplopend conflict over vier Russen die het land wegens spionage uit waren gezet.

Geen wonder dus dat de Europese Unie zeer bezorgd is. Commissievoorzitter Barosso vindt het ontoelaatbaar dat Moskou en Minsk hun ruzie uitvechten over de rug van de Europese Unie. Bondskanselier Merkel meent dat dit het vertouwen in Rusland ondermijnt. Zij stelde onlangs dat de energierelatie met Rusland een speerpunt van Duitse voorzitterschap moet worden. Dat is hard nodig, omdat in oktober de Unie al vruchteloos heeft getracht Poetin tot het tekenen van een energiehandvest te bewegen. Doel was de opening van meer pijpleidingen en het openstellen van de Russische markt voor onafhankelijke producenten. Dat laatste is mooi voor Shell, dat het leven in het Siberische Sachalin zuur wordt gemaakt.

De positieve kant van al dit gedoe is dat leveringszekerheid van energie het dossier kan worden dat een nieuwe impuls geeft aan het gemeenschappelijke buitenlandse en veiligheidsbeleid van de Europese Unie – en daarmee aan de Europese integratie zelf. De noodzaak tot leveringszekerheid van energie draagt bij aan het besef onder de Europese burgers dat de Unie geen speeltje van een politieke elite is, maar cruciaal voor hun eigen veiligheid en welvaart. Want alleen gezamenlijk en eensgezind optreden van alle lidstaten levert voldoende druk op Poetin op. En als de oliekraan in een conflictgebied wordt dichtgedraaid kan alleen gezamenlijk optreden die kraan weer openen. Gezamenlijke vredesoperaties kunnen ook van belang zijn om ongehinderde toegang tot energie te krijgen en de olieroutes open te houden. Eigenlijk bewijst Poetin de Europese integratie dus ongewild een dienst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden