De Wijk / Kosovo wordt de testcase voor Europa. Maar dan moeten de lidstaten er wel politiek uitkomen.

Kosovo wordt mogelijk onafhankelijk. Er is een grote rol weggelegd voor de Europese Unie om de nieuwe staat op poten te zetten. Het plan van VN-gezant Ahtisaari voorziet in de bescherming van de Servische minderheid en internationaal toezicht. Reden om een debat dat EU-voorzitter Duitsland organiseert over het Europese veiligheid en defensiebeleid (EVDB) met grote belangstelling te volgen.

Het EVDB is een succesverhaal, meent de Duitse minister van buitenlandse Zaken Steinmeier. In 1999 is het EVDB in het leven geroepen als logische stap op weg naar verdere Europese eenwording. Want één Europa vereist ook gezamenlijk optreden om de veiligheid buiten de Unie te handhaven. De afgelopen jaren zijn 16 civiele en militaire missies ondernomen, die allemaal min of meer zijn geslaagd.

De EU was of is actief op de Balkan en in landen als Kongo, Macedonië, Palestina, Soedan, Irak en Indonesië. De nadruk ligt op civiele operaties, met name juridische en politiële hulp. Daarnaast zijn er militaire operaties, zoals de vredesmissie in Bosnië-Herzegovina die in 2004 van de NAVO werd overgenomen. Dat was mogelijk nadat de NAVO de Unie toestemming gaf Europese operaties met NAVO-middelen uit te voeren.

Op papier ziet alles er dus prima uit. Maar na twee dagen debatteren, verbleekte Steinmeiers succesverhaal toch enigszins. Zo blijkt het met de betrekkingen tussen de NAVO en de Europese Unie nog steeds niet te willen vlotten. Turkije is lid van de NAVO en niet van de EU en ligt overhoop met Cyprus, dat lid is van de EU en niet de NAVO. Zo’n land mag van Turkije bij voorkeur niet meedoen aan Europese operaties met NAVO-middelen.

En dan zijn er de Fransen. Secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer noemde hen niet bij name, maar zijn ergernis over ’sommige landen’ die een goede samenwerking tussen de NAVO en de Unie in de weg staan is duidelijk. De Fransen vinden de NAVO een werktuig van de Amerikanen en willen daarom de Unie voor militaire operaties gebruiken. Maar die wordt in de ogen van andere lidstaten daardoor een werktuig van Parijs. Dat al deze controverses de besluitvorming vertragen en de relatie tussen EU en NAVO verzieken, hoeft geen betoog.

Maar er blijkt meer mis. Zo doet de EU slechts kleine missies. De reden is gebrek aan menskracht, materieel en organisatorisch vermogen. En dat, terwijl juist de grote crises de grootste bedreiging voor de wereldvrede vormen. De crux zit in het gebrek aan capabele hoofdkwartieren om grote, complexe operaties te plannen en uit te voeren, en om de militaire en de civiele activiteiten te kunnen coördineren.

Complexe crises vereisen een alomvattende aanpak, gebaseerd op een duidelijke analyse van de oorzaken en de problemen, de formulering van haalbare politieke doelstellingen, een strategie voor het bereiken van die doelstellingen en uiteraard voldoende militaire en civiele middelen om geloofwaardig te kunnen optreden. Het ontbreekt er allemaal aan.

Alle aanwezigen waren het er op de conferentie in Berlijn over eens dat Kosovo de testcase zou worden. De EU moet een sleutelrol spelen, zowel bestuurlijk als militair. Maar daarvoor moeten de lidstaten er eerst politiek uitkomen. Landen als Spanje vrezen de onafhankelijkheid van Kosovo. Want waarom Kosovo wel, en Baskenland niet? Rusland deelt die vrees en zet de EU onder druk door onafhankelijkheid van de hand te wijzen. En vrijwel alle landen willen Servië, dat tegen afscheiding is, niet al te zeer tegen de haren instrijken.

Dat deze politieke strubbelingen de goede voorbereiding van deze cruciale missie vertragen, is overduidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden