De Wijk / Ik zie het niet zo snel gebeuren dat Albanezen en Serviërs in Kosovo een modelstaat vormen.

In Pristina en Belgrado wordt druk gedelibereerd over het vorige week gepresenteerde VN-voorstel over Kosovo. Deze maand dienen Kosovo en Servië wijzigingen in om tot een compromis te komen. Nadat het definitieve plan door de Veiligheidsraad is aanvaard moet de nu-nog-provincie van Servië een grondwet opstellen, waarna de wetgevende en uitvoerende macht aan de lokale autoriteiten kan worden overgedragen.

In het door VN-bemiddelaar Martti Ahtisaari opgestelde voorstel werd het woord ‘onafhankelijkheid’ vermeden, maar hij legde wel de basis voor volledige afscheiding. Dat Belgrado dit niet accepteert en obstructie gaat plegen is zo goed als zeker. Premier Kostunica dreigde al alle banden te verbreken met landen die de onafhankelijkheid van Kosovo gaan erkennen. Dat drijft hem in de handen van Rusland en isoleert zijn land van de Europese Unie.

Laat de regering in Belgrado de historische, religieuze en culturele band met Rusland prevaleren boven economische integratie in Europa? Het is voor Servië een fundamentele keuze waarop het antwoord niet bij voorbaat vaststaat. Het is te hopen dat pragmatisme in Belgrado overheerst, want een onafhankelijk Kosovo is onvermijdelijk.

De inperking van de autonomie van de Servische provincie door president Milosevic in 1989 en de daarop volgende strubbelingen leidden tot de oorlog met de NAVO in 1999. VN-resolutie 1244 maakte Kosovo vervolgens tot een protectoraat. Dat was een belangrijke stap richting onafhankelijkheid. Belgrado had er al niets meer over te zeggen.

Het VN-voorstel bevat naar goed westers gebruik een sjabloon om de toekomst te modelleren. Het toekomstige Kosovo moet, hoe kan het anders, gebaseerd zijn op vrijheid, democratie, multi-etniciteit en rechtsorde. Met deze uitgangspunten is niets mis, maar landen die geen enkele traditie op dit gebied hebben, blijken ze moeilijk als richtsnoer te kunnen gebruiken. Uit onderzoek blijkt dat democratiseringsprocessen in dit soort landen pijn doen en tot conflicten kunnen leiden. Verkiezingen brengen ook populisten aan de macht die de etnische of nationalistische kaart spelen om delen van de bevolking achter zich te krijgen.

Ik zie het niet zo snel gebeuren dat Albanese en Servische Kosovaren vredelievend met elkaar een modelstaat vormen. Gunstig is dat zowel Servië als Kosovo een perspectief op lidmaatschap van de Europese Unie geboden kan worden. Dat is een prikkel om zich naar de wensen van de internationale gemeenschap te schikken. Maar de realiteit is dat er sinds 1989 te veel is gebeurd. Recent hebben de rellen van 2004 opnieuw te diepe wonden in de gemeenschappen geslagen en blijkt de aanwezigheid van de internationale gemeenschap toch vooral bedoeld om Albanese en Servische Kosovaren uit elkaar te houden. Bovendien is een Servische minderheid van niet meer dan tien procent van de bevolking te klein om echt gehoord te worden. Met een officiële werkloosheid van ruim 50 procent en een werkelijke werkloosheid van mogelijk tachtig procent ligt volledige economische en sociale marginalisatie van die bevolkingsgroep op de loer.

Een stabiel en levensvatbaar Kosovo zou wel eens een vergaand compromis kunnen eisen. Een compromis dat is gebaseerd op iets dat de internationale gemeenschap altijd heeft willen voorkomen: etnische scheiding. De meerderheid van de Servische Kosovaren woont in een smalle strook in het geïndustrialiseerde noorden van de provincie. Als dit deel van Kosovo onderdeel van Servië wordt, de rechten van de kleine Servische minderheid in het zuiden worden gegarandeerd en de nieuwe staat aansluiting krijgt bij Europese economieën, dan wordt onafhankelijkheid beter te verteren voor Servië en Rusland. Dan zou de betrokkenheid van de internationale gemeenschap bij het bestuur van Kosovo wel eens zijn langste tijd kunnen hebben gehad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden