De Wijk / Het is jammer, er komt geen officieel onderzoek naar de besluitvorming rond de oorlog in Irak.

Er komt geen officieel onderzoek naar de besluitvorming rond Irak. Dat is jammer, want dit zou het inzicht in de besluitvorming rond missies vergroten en Nederland voor toekomstige valkuilen kunnen behoeden. Nederland verleende politieke steun aan Amerika, dat in 2003 op grond van onjuiste argumenten Irak binnenviel. Daardoor werd de toenmalige regering politiek medeverantwoordelijk voor een interventie die ook geen deugdelijke juridische grondslag had. Het belang van de toekomstige besluitvorming is echter, nog meer dan bij een onderzoek naar Irak, gediend bij een evaluatie van de zogenaamde Artikel 100 procedure.

De procedure is een vinding van toenmalig Tweede Kamerlid Eimert van Middelkoop. Hij diende in het midden van de jaren negentig een motie in die pleitte voor betrokkenheid van het parlement bij de uitzending van militairen. Zijn motie resulteerde in een grondwetswijziging die in 2000 van kracht werd. Artikel 100 van de grondwet vraagt van de regering de Kamer informatie te verschaffen voordat de krijgsmacht wordt ingezet voor vredesmissies. De gedachte is dat de inzet van militairen zo belangrijk is dat een zo groot mogelijk draagvlak in de Nederlandse politiek moet bestaan. Op zich een uitstekende gedachte. Als Nederland een ander land de oorlog verklaart of wanneer de krijgsmacht wordt ingezet in voor de verdediging van de Navo bestaat die informatieplicht niet.

Instemming van het parlement voor een missie is overigens formeel niet nodig, maar door de gegroeide praktijk feitelijk onvermijdelijk. In december vorig jaar pakte Van Middelkoop D66 over deze kwestie nog hard aan. Door geen Kamerdebat af te wachten, maar op voorhand te laten weten tegen de uitzending van militairen naar Uruzgan te zijn, verspeelde die partij volgens de huidige minister ‘een van de kroonjuwelen van de Tweede Kamer’. Dat is juist, maar de hele soap rond de gang naar Urzugan maakte de zwakte van de gegroeide praktijk rond Artikel 100 ook duidelijk. En Van Middelkoop zal met die praktijk als minister volop te maken krijgen. Reden om de gegroeide praktijk nu kritisch te bezien.

De zwakte van de procedure is de tijd tussen het voornemen tot een missie en het daadwerkelijke besluit. Medio 2005 stelde de regering de Kamer in kennis van het voornemen de wenselijkheid en haalbaarheid van de missie naar Uruzgan te onderzoeken. Het resultaat, de Artikel 100 brief op basis waarvan definitieve besluitvorming plaatsvindt, ging pas eind 2005 naar de Kamer. Die brief bevatte een goed doortimmerd plan met harde afspraken met bondgenoten. Maar de Artikel 100 procedure eist vrijblijvende plannenmakerij. Want zolang het parlement niet heeft ingestemd, bestaat een plan slechts op papier.

Als Nederland een missie voorbereidt, kunnen andere landen dat niet. En als het Nederlandse parlement alsnog ‘nee’ zegt, kan de hele missie in duigen vallen waardoor Nederland de risee van de internationale gemeenschap wordt. In het geval van Uruzgan zou immers de hele Navo-missie op de tocht komen te staan.

Beter is dat tijdens een debat over de eerste kennisgeving van de missie de Kamer al een definitief ‘nee’ of een voorwaardelijk ‘ja’ uitspreekt. Dat politieke ‘ja’ blijft ‘ja’ als de omstandigheden ongeveer gelijk blijven. Ook in het prille begin van de planning is er voldoende bekend om tot zo’n politiek oordeel te komen. Als vervolgens blijkt dat Defensie de planning alsnog niet rond krijgt of de operationele risico’s onverhoopt te hoog blijken, kan de minister de missie zelf afblazen of kan de Kamer alsnog ingrijpen. Meer zekerheid over het oordeel van de Kamer is nodig om een herhaling van de soap rond Uruzgan te voorkomen en Nederland de hoon van bondgenoten in de toekomst te besparen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden