De Wijk / Er is maar één oplossing voor het Iraakse conflict: het vormen van een federale staat

Oorlogen worden verloren als de steun van het thuisfront verdwijnt. Dat is een ijzeren wetmatigheid. Twee weken geleden constateerde ik dat oktober een keerpunt voor Irak was. Het was een van de bloedigste maanden van het conflict, de steun van het Amerikaanse publiek verbrokkelde en belangrijke politici twijfelden over Bush’ koers. De Democratische zege in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat en het daarop volgende ontslag van defensieminister Rumsfeld lijken nu de nekslag. Deze conclusie wordt versterkt door berichten dat vooraanstaande Democraten troepen versneld willen terugtrekken en dat de Studiegroep Irak van oud-minister van buitenlandse zaken James Baker landen uit de regio bij het vredesproces wil betrekken; een mening die deze week ook door de Britse premier Blair werd vertolkt. Bush was sceptisch over afwijken van de harde lijn, hoewel hij een opening bood naar Iran, mits dat land zijn nucleaire programma opgeeft.

Welke opties zijn er nu? Als ik sjiitisch of soennitisch leider was, zou ik na de politieke omwenteling in Amerika mijn AK47 van vreugde in de lucht leegschieten en de strijd in Irak verder opvoeren. Nog een paar schoppen en de Amerikanen zijn echt weg, zou ik denken. Gezien het chronische tekort aan manschappen kunnen de Amerikanen weinig uitrichten, behalve als de Democraten geen vernederende afgang aanvaarden. Zij kunnen dan kiezen voor een strategie waarbij eerst het aantal manschappen met bijvoorbeeld 300.000 wordt opgehoogd, om na succesvolle stabilisatie snel terug te trekken. Mij lijkt een dergelijk scenario te risicovol. Zoveel soldaten zijn niet snel voorhanden. En tegen de tijd dat ze arriveren is de burgeroorlog in volle gang. Een burgeroorlog, die trouwens ook uitbreekt als de Amerikanen zich daadwerkelijk snel terugtrekken. Sjiieten en soennieten zullen een keiharde machtsstrijd uitvechten die voor de onder Saddam Hoessein dominante soennitische minderheid existentieel van aard is.

Er is daarom maar één oplossing: opknippen van het probleem. Er wordt al geruime tijd gefilosofeerd over een federaal Irak, met een olierijk Koerdisch noorden, een olierijk sjiitisch zuiden en een verarmend soennitisch midden. De Iraakse Grondwet maakt dat mogelijk. En vorige maand is een wet aangenomen die federale regio’s mogelijk maakt. De drie zuidelijke provincies hebben er wel oren naar. Het noordelijke deel is al feitelijk een onafhankelijke Koerdische staat. De soennieten in het midden en westen zijn mordicus tegen. Zij wonen in een grondstoffenarm woestijngebied waarvan geen levensvatbare staat kan worden gemaakt.

Toch is deze route onontkoombaar, hoewel ik voorspel dat door dit federalisatieproces Irak in drie nieuwe staten uiteenvalt. De Koerden dromen al lang van een echt onafhankelijk Koerdistan. De sjiieten in het zuiden willen zich afsplitsen omdat de afgelopen decennia uit Bagdad niets goeds is gekomen.

De huidige stabilisatiemacht krijgt dan als taak de veiligheid tijdens dit ontbindingsproces te garanderen. Dit eist concentratie op het roerige midden. Gelijktijdig moeten omringende landen erbij worden betrokken. De Turken moeten een onafhankelijk Koerdistan aanvaarden, mogelijk in ruil voor toetreding tot de Europese Unie. Iran moet zijn invloed aanwenden om de drie zuidelijke sjiitische provincies tot een stabiele staat om te vormen, mogelijk in ruil voor de lang gekoesterde wens van regionale grootmacht. En Saoedi-Arabië van waaruit de soennitische opstand wordt gesteund, zal datzelfde moeten doen in het midden en westen.

Dit vereist een brede vredesconferentie en een ommezwaai bij Bush. Hij wilde stabiliteit in de regio door het opleggen van vrijheid en democratie. Maar nu moet hij erkennen dat vrede, zelfbeschikking op lokale voorwaarden en medewerking van schurkenstaten als Iran en mogelijk Syrië eist. Ben benieuwd of Bush zo’n koerswijziging mentaal kan maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden