De Wijk / De overwinning van de Democraten in de VS heeft nu al effect. Europa is weer een gesprekspartner.

Trans-Atlantische discussies over veiligheidsvraagstukken waren de afgelopen jaren zinloos en frustrerend. Amerikaanse neoconservatieven domineerden het debat. Voor hen stond Amerikaanse spierballendiplomatie voorop. Diplomatie werd gereduceerd tot eisen die met economische en militaire macht kracht werden bijgezet. Maar door de falende politiek ten opzichte van Irak en Iran is deze aanpak niet langer geloofwaardig.

De Democratische overwinning in het Congres heeft nu al merkbaar effect. De toon is in Washington aan het veranderen. Dat bleek tijdens de eerste trans-Atlantische conferentie op hoog niveau die daar na de Democratische verkiezingsoverwinning werd gehouden.

Er is bij de Democraten meer aandacht voor Europa en minder voor militaire oplossingen. Dat leidde tevens tot oplopende spanningen met de Republikeinen. Voor Iran houden de Republikeinen de militaire stok nadrukkelijk achter de deur, terwijl de Democraten juist met Teheran in gesprek wilden komen.

Deze patstelling levert grote problemen op voor iets waar beide partijen het wel over eens zijn, namelijk een koerswijziging voor Irak. Vooruitlopend op het Baker-Hammiltonrapport van de Irak Studiegroep, raken beide partijen ervan doordrongen dat opdeling van Irak noodzakelijk is om de vrede aldaar te herstellen. ’We aanvaarden het uiteenvallen van Irak en moeten het proces zo begeleiden dat er zo min mogelijk bloed vloeit’, meende de Democratische afgevaardigde Chris van Holland. Volgens hem moeten de omringende landen daarbij een sleutelrol spelen.

Kortom, Amerika moet met Iran en Syrië gaan praten. Dat vereist wel een Republikeinse ommezwaai.

Helaas is de president daarvoor het grootste obstakel. Want Bush wil met Iran praten als dat land zijn verrijkingsprogramma opgeeft. Een van zijn onderministers van buitenlandse zaken, James Jeffrey, maakte duidelijk dat Bush’ lijn voorlopig niet wordt verlaten: ’met een land dat een atoombom wil voor regionale dominantie en destabilisering wordt niet gesproken’. De strategie die Jeffrey uitstippelde is helder: isoleer het regime politiek en zet het economisch en militair onder druk. Dat vertraagt het atoomprogramma en schept tijd. Gehoopt wordt op een gematigde opvolger van de Iraanse president Ahmadinejad.

De discussie, georganiseerd door het Instituut voor Veiligheidsstudies van de Europese Unie en de Johns Hopkins Universiteit, richtte zich ook op de vraag welke rol de Europeanen kunnen spelen. In tegenstelling tot de VS is de Unie voor de regio een geloofwaardige gesprekspartner en kan zij initiatief voor een veiligheidsconferentie nemen. Dat laatste was in Washington een veelgehoorde wens.

De Unie kan voortbouwen op het initiatief van Ahmadinejad voor een top met Syrië en Irak en zijn toezegging aan Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk dat er over de kwestie-Irak te praten valt. Maar Jeffrey maakte duidelijk dat Europese initiatieven niet worden gesteund als zij een actieve rol voor Iran willen. Eerst moet het kernwapenprogramma van tafel.

Europeanen en Democraten worden zo in gijzeling gehouden door de Republikeinse opvatting dat Iran in het vredesproces slechts een rol mag spelen als het nucleaire programma wordt beëindigd. Kan die gijzeling worden doorbroken? Voorlopig niet. De president is opperbevelhebber van de strijdkrachten en de bepalende factor in het buitenlands beleid. Zijn ondergeschikte opperbevelhebbers, zoals generaal Abizaid van het Central Command met verantwoordelijkheid over de Amerikaanse militaire aanwezigheid in grote delen van het Midden-Oosten en Azië, voeren hun eigen buitenlandse politiek en zijn ten minste even belangrijk als minister van buitenlandse zaken Rice, die volledig aan Bush’ kant staat. Tegen dit machtsblok kunnen goedwillende Democraten en Europeanen voorlopig weinig uitrichten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden