De wethouders zijn nog altijd de ruggegraat van de bestuurlijk ingestelde PvdA

(Trouw) Beeld
(Trouw)

Oud-CDA-leider Dries van Agt had geen hoge pet op van wethouders. Toen hij tijdens de formatie van 1977 de ministerspost van binnenlandse zaken in plaats van zijn geliefde Justitie dreigde te krijgen, klaagde hij tegen partijgenoot De Gaay Fortman dat hij ’bittere jaren’ tegemoet ging.

Want bestond dit ministerschap niet vooral uit ’een dagelijkse audiëntie van wethouders en ander ongunstig volk’?

Oud-wethouders doen het meestal goed aan het Binnenhof, in tegenstelling tot oud-burgemeesters van grote steden. De Haagse wethouder Jetta Klijnsma (PvdA) kan dus met een gerust hart Ahmed Aboutaleb opvolgen als staatssecretaris van sociale zaken. Zij treedt in de voetsporen van partijgenoot Joop den Uyl (die wethouder was in Amsterdam) en andere illustere politici zoals Hans Dijkstal (Wassenaar), Enneüs Heerma (Amsterdam), Frank de Grave (Amsterdam), Henk Kamp (Borculo), Jacques Wallage (Groningen) en misschien wel de beroemdste oud-wethouder van Nederland, Willem Drees sr.

Wethouderssocialisme
Drees was voor de oorlog veertien jaar wethouder in Den Haag, net als Klijnsma. Hij was een van de gezichten van het wethouderssocialisme, waarmee de nog altijd gewantrouwde ’rooien’ lieten zien dat ze ook praktisch konden besturen. In Amsterdam onderscheidden Wibaut (’Wie bouwt? Wibaut!’), De Miranda en Polak zich. Onder het bewind van Drees werd het Zuiderpark aangelegd in de strijd tegen de werkloosheid.

De wethouders zijn nog altijd de ruggegraat van de bestuurlijk ingestelde PvdA. Toen de vacature-Aboutaleb ontstond, vielen voor de opvolging meteen de namen van

(oud-)wethouders als Depla (Nijmegen), Hamming (Tilburg), Spekman (Utrecht), Spigt (Dordrecht) en Klijnsma. De opvolger van Ella Vogelaar als minister van wonen, wijken en integratie, Eberhard van der Laan, past in ruime zin wel in dit rijtje. Hij was nooit wethouder, maar begon zijn carrière in de Amsterdamse politiek als assistent van wethouder Jan Schaefer, die het moderne wethouderssocialisme samenvatte in het adagium ’In gelul kun je niet wonen’.

De PvdA heeft, op het blote oog afgaande, meer opvallende wethouders en burgemeesters aan de nationale politiek geleverd dan de bestuurlijke rivaal, het CDA. Bij de christen-democraten was de route vaak omgekeerd en werd je burgemeester na een Haagse carrière. Markante voorbeelden: Wim Deetman en oud-premier Victor Marijnen (Den Haag), Gerrit Brockx (Tilburg) nadat hij à la Vogelaar was afgeserveerd, Gerd Leers (Maastricht), Pieter Beelaerts van Blokland (Apeldoorn), Jan van Houwelingen en Hans de Boer (beide Haarlemmermeer), Piet van Zeil (Heerlen).

Ruud Lubbers heeft het oud-Kamerlid Teun Tolman, boer uit het Friese Oldeholtpade, als voormalig wethouder beroemd gemaakt door op een CDA-congres te onthullen dat deze partijgenoot destijds op zijn visitekaartje had staan: Teun Tolman, wet- en veehouder. Jaren later ontkende Tolman dit ten stelligste. Lubbers had het verhaal opgehangen om hem te pesten. Tragisch was het lot van de Haagse oud-wethouder Bruno Bruins (VVD): slechts een half jaartje staatssecretaris van onderwijs in Balkenende III.

Burgemeester via Den Haag
Er zijn ook wel wat PvdA-coryfeeën die volgens de CDA-route na hun Haagse loopbaan burgemeester werden, zoals nu Aboutaleb (Rotterdam), Job Cohen (Amsterdam), Aleid Wolfsen (Utrecht), Ferd Crone (Leeuwarden), Rob van Gijzel (Eindhoven), Jacques Wallage (Groningen) en Ed van Thijn (Amsterdam). Dat gaat meestal beter dan andersom. Van Thijn keerde na ruim tien jaar burgemeesterschap terug in de landspolitiek en dat werd hem fataal. Na minder dan vijf maanden struikelde hij als minister van binnenlandse zaken, nota bene in demissionaire status, over de IRT-affaire. Hij schreef er een bitter boek over: ’Retour Den Haag’. Het retour kwam ook de socialisten André van der Louw en Bram Peper duur te staan. Na hun burgemeesterschap van Rotterdam sneuvelden zij beiden al snel in Den Haag.

Misschien gaat deze wetmatigheid alleen op voor de burgemeesters van grotere steden, want de drie oud-burgemeesters in het huidige kabinet – Guusje ter Horst (Nijmegen), Marja van Bijsterveldt (Schipluiden) en Ank Bijleveld (Hof van Holland) – zitten er nog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden