De wereld van Pake Sytse

Niets dan rust, groen en een lege horizon bij De Veenhoop in Friesland. Alhoewel: dit weekeinde barst het Veenhoopfestival los en maandag varen de skûtsjes langs.

Even stilstaan midden op de Bûtendik bij De Veenhoop, en dan langzaam om je heen kijken. Helemaal rond, 360 graden. De horizon is groen, alleen maar groen. Struiken, bomen, houtwallen, weilanden – en daartussen drabbelt overal water. Sloten, volgelopen petgaten, vaarten waarover vroeger veengrond werd afgevoerd, en natuurlijk de Wijde Ee, het domein van de pleziervaart tussen Grouw en Drachten.

Je ziet soms een boerderij, helemaal verklonken met het landschap, en zeiltjes en masten boven de rietkragen. Opvallend in dit decor is de Amerikaanse windmotor Herkules uit 1926, een malend monument dat met zijn stalen schoepen nog steeds nuttig werk doet. Maar aan de skyline is geen enkele dissonant, geen huis dat boven de bomenrij uitprikt, geen stadse fratsen als flat- of fabrieksgebouwen, geen overbodig kantoorpand. Zelfs geen kerktoren, want met ruim tweehonderdvijftig zielen heeft De Veenhoop geen kerk.

Is Friesland de mooiste provincie van Nederland of niet? Deskundigen op het gebied van landschap, cultuur en nóg een heel riedeltje vakgebieden hebben daar momenteel hele disputen over. Verdient het noordelijke wingewest nu een 7,3 op de Schaal van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap of is het landschap te veel van hetzelfde en te weinig divers? Voor een wandelaar in het buitendijks land van De Veenhoop, is dat geen vraag.

Dit gebied is sinds de 17de eeuw door vervening bewoonbaar, maar amper leefbaar gemaakt. Arbeiders haalden veen uit de petgaten en legden het te drogen op zetwallen tussen het water (stripen). Daarna staken zij turf uit de bodem en voorzagen zich zo van brandstof en levensonderhoud. Sommige petgaten zijn later dichtgegooid en in cultuur gebracht, andere bleven onberoerd en verkregen een hoge natuurlijke waarde. Nu ligt De Veenhoop omringd door een veelgeprezen natuur en landschap die grotendeels bij It Fryske Gea in beheer zijn, terwijl het ruim een eeuw geleden nog een negorij was, waar men met elkaar vooral op de vuist en de bierfles leefde.

Dit was ook de wereld van Pake Sytse, een bjusterbaarlik personage dat zijn natuur volgde waardoor zijn leven wat anders verliep dan van de meeste mensen. Omstreeks 1930 stapte deze Sytse Cavalier op een morgen zonder iets te zeggen het huis uit waar hij met z’n vrouw Gees en hun vier kinderen woonde en liep de grote wereld in, in de richting van Gorredijk. Zijn kinderen en kleinkinderen werd later verteld dat hij was weirekke, een Fries woord waar je veel onder kunt verstaan zonder te liegen. In elk geval was hij ervandoor en kwam pas na veertig jaar – tot ieders stomme verbazing – weer opdagen.

Voor de goede orde: Pake Sytse is de hoofdfiguur in het gelijknamige boek (1975) van Rink van der Velde, een van Frieslands meest gelezen auteurs. Van oorsprong journalist legde Van der Velde zich al jong toe op het schrijven van verhalen en romans en portretteerde graag anarchisten, turfgravers, vissers, jagers en stropers, met vooral een warme interesse voor zonderlinge types. Hij kende de streek goed. Hij kocht een petgat waarin hij geregeld zijn hengel uitwierp en ook zijn aftandse woonboot lag die hij in 1990 verving door een nieuwe. Kort voor zijn dood verkocht de schrijver ark en petgat aan It Fryske Gea. De natuurorganisatie stelt de Skriuwersarke nu beschikbaar aan schrijvers en kunstenaars om er een aantal weken te wonen en te werken.

In september is het arkje van Van der Velde met zijn water- en lommerrijke omgeving het decor van humortheater in de openlucht, genaamd ’Pake Sytse’. Dan heeft De Veenhoop er weer een attractie bij, naast het traditionele skûtsjesilen waar de strijd tussen de oude zeilschepen in het veel te smalle water vaak voor veel emoties en aanvaringen zorgt. En naast het populaire Veenhoopfestival dat zelfs toppers als Boney M. en Joe Cocker binnenhaalde.

In het Rink van der Veldejaar 2010 heeft It Fryske Gea ook een Rink van der Velde Kuier uitgezet – vanuit De Veenhoop, langs petgaten, door het buitengebied, voorbij molen Herkules en het arkje van Rink. De wandeling is maar zes kilometer lang en begint ook nog eens met een stuk langs de vervelende Drachtster Heawei. Maar De Veenhoop ligt zo afgelegen: daar is het autoverkeer nog een bezienswaardigheid. En maak vooral ook een tweede natuurwandeling van zes kilometer, in de Kraanlanden die hun naam danken aan de kraanvogels die hier eeuwen geleden broedden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden