De weg van Jezus wel gewezen door Jakob Willebrands?

De auteur is oudtestamenticus, emeritus hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Leiden.

Dat de kop boven deze bespreking geen woordje te veel bevatte ('Simon Schoon wijst niet de weg van Jezus') werd me al lezende helaas maar al te duidelijk. Het woord 'niet' was, althans in de ogen van Willebrands, geen vergissing. Met dit vonnis wordt Schoon in zijn integriteit als functionerend predikant aangetast, want wat moet je met een predikant die niet de weg van Jezus wijst?

De vraag dringt zich op: is het harde oordeel terecht? Of, anders gezegd, wijst Willebrands dan wel de juiste weg van Jezus?

Het is mijn bedoeling niet in een kranteartikel uitvoerig op de veel besproken, maar nooit opgeloste vraag in te gaan, hoe Jezus van Nazareth ook tegelijk God kon zijn, of, hoe 'de Zoon van God' ook 'echt' mens was. Wel lijkt het me dienstig een paar kanttekeningen te plaatsen bij de op het oog zo solide argumentatie van Willebrands.

Mijn eerste kanttekening betreft zijn opmerking over "het zeer selectieve gebruik van het Nieuwe Testament" . Met welk recht kan iemand die datzelfde testament ook selectief gebruikt om te trachten de 'Godheid' van Jezus eruit te bewijzen, aanmerkingen maken op iemand die juist de menselijkheid en het jood-zijn van Jezus eruit wil aantonen?

Het lijkt wel of we terug zijn in een tijd, die Willebrands juist bijzonder, maar ook 'selectief' ter bestudering aanbeveelt, toen de strijd ging tussen de 'Antiocheners' en de 'Alexandrijnen', van wie de eersten meer de nadruk op de menselijkheid, de laatsten meer op de goddelijkheid van Jezus legden. En dat is juist de tijd voor de grote concilies, toen de dogma's nog niet bevroren waren!

Wat betekent: "We moeten echter vasthouden aan het totaalbeeld van het Nieuwe Testament" ? Voor we tot een 'totaalbeeld' komen, zullen we eerst de verschillende 'onderdelen' op de juiste wijze moeten interpreteren. We kunnen een belijdenis als van Petrus niet zomaar koppelen aan een uitspraak van Paulus of een gedachtengang van Johannes om daaruit een soort grootste gemene deler samen te stellen, die we dan voor de juiste weg houden.

Inderdaad heeft "de christologie van Johannes haar eigen dynamisme" , maar houdt dit dan in, dat men Johannes 1: 14: "Het woord is vlees geworden" , zomaar mag transponeren in: "God is mens geworden" , dat wil zeggen in die ene mens Jezus van Nazareth? Hebben we de logos-gedachte van Johannes dan wel ten volle begrepen?

Nog moeilijker dan om een "theologie van het Oude Testament" te schrijven lijkt het me "een christologie van het Nieuwe Testament" te schrijven. Met tekstenrijgen komen we er niet. Ik houd me dan liever bij hem, die "met behulp van de nieuwste publikaties probeert. . . aannemelijk te maken dat er verschillende 'christologische modellen' worden geboden. . ." .

Of het met "het geloof in de Godheid van Christus" in de kerk zo glad verlopen is als Willebrands voorstelt, is wel zeer problematisch. Hij beschouwt de ontwikkeling van dit dogma uit zijn eigen 'orthodoxe' hoek. En als je 'orthodox' bent, heb je blijkbaar al bij voorbaat het gelijk aan jouw kant. Maar de kerkhistorie laat duidelijk andere lijnen zien, die wij dan misschien wel 'heterodox' noemen.

Hebben die 'heterodoxen' dan ook niet iets kunnen verstaan van "het mysterie van Christus" ? Hebben ze niet onverkort willen vasthouden dat Jezus "waarachtig mens" was en zo "zoon van God" ? En is het niet eerder een voordeel dan een nadeel, wanneer we in ons gesprek met de joden, meteen maar aan de goede kant beginnen?

Daarom ben ik van harte geneigd te zeggen, dat Schoon in zijn boek beter de weg van Jezus gewezen heeft dan Willebrands in zijn recensie. Dit moest me toch even van het hart, want we zijn allen, naar ik hoop, verbonden in "het mysterie van Christus" .

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden