De wedergeboorte van de achterdocht

De zaak rond Edward Snowden werpt je terug in de tijd, naar Watergate en Deep Throat. Naar bandrecorders en microfoontjes in een bosje bloemen op tafel. Naar de paranoia-films waar Hollywood toen in reactie op het schandaal rond Nixon in grossierde. Een klassieker als 'The conversation' van Francis Ford Coppola bijvoorbeeld, met Gene Hackman als surveillance-expert Harry Caul, de man in de vage regenjas die op straat om je heen hangt en dan plots in een busje duikt. In 'The conversation' is Caul de beste in zijn vak, maar hij is ook een eenling zonder een eigen leven; een 'stille' die onaangekondigd binnenvalt bij zijn vriendinnetje en weigert om haar iets over zichzelf te vertellen. Die boos reageert als zijn hospita zijn verjaardagdatum heeft ontdekt en een bosje bloemen neerzet.

Harry Caul ontwikkelt wroeging om zijn rol als hij een stelletje volgt en afluistert en het idee krijgt dat zij dreigen vermoord te worden. De ironie wil dat het stel niet slachtoffer is van een moordcomplot maar de samenzweerders. Harry heeft het afgeluisterde gesprek verkeerd geduid. Daarna is Harry zijn eigen leven niet meer zeker. De film eindigt ermee dat hij zijn flat vernielt op zoek naar microfoons.

In die paranoia-films van toen gaat het vaker over spionnen die dan zelf ook weer bespioneerd worden, wat de heersende cultuur van paranoia en achterdocht nog extra aanzette. En dan doel ik niet op filmhelden als James Bond en Jason Bourne die ook als voortvluchtigen altijd wel weer ergens een nieuw paspoort opduikelen, maar op de spionnen met spijt zoals Harry Caul of George Smiley (Gary Oldman) in het recentere 'Tinker, tailor, soldier, spy', overigens ook gesitueerd in de jaren zeventig, de gloriejaren van de afluisterpraktijk.

Dat die figuren ofwel uit oude films komen of uit films die in dat vervlogen tijdperk spelen zegt ook iets over hoe onze ideeën over privacy zijn veranderd sinds de komst van internet, e-mail, Google, Facebook. De belangrijkste film over Facebook tot nu toe, 'The social network', ging niet over inbreuk op de privacy maar over sociaal onvermogen en verraad. Verlies van privacy leek lang het punt niet meer. Wat zou je ook zeuren over stiekeme gluurders als je zelf de gordijnen openhoudt nadat je het licht hebt aangedaan?

Maar het kan verkeren. Deze week werd er op Facebook ineens gemord over 'lurkers'. Ik wist ook niet wat dat was tot ik het zelf bleek te zijn: een 'lurker' is een Facebooker die zelf zelden of nooit wat op Facebook zet, maar wel de 'posts' van de anderen leest. Altijd een belangrijke groep in het netwerk, leek mij, al die grappige observaties, filmpjes en kiekjes moeten tenslotte ook wel door zoveel mogelijk Facebookvrienden gelezen en gezien worden. Alleen nu NSA, FBI en CIA ook blijken mee te lurken, gaat er toch wat wringen; zie hier de wedergeboorte van de achterdocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden