De warmte bleef, ook na de beroerte

Ode aan de moed, liefde en opofferingsgezindheid van een Marokkaanse moeder

"Moeder zat er stil en vredig bij. Een glimlach rond haar mond. Toen strekte ze haar arm naar mij uit en trok mij zachtjes naar zich toe. Ik boog mijn hoofd en legde het op haar boezem. Ze omhelsde mij. Ik voelde de warmte door mijn lichaam vloeien. Ik werd stil van binnen. Alle mensen om mij heen losten op. Seconden duurden minuten, de tijd stolde."

De moeder over wie het hier gaat, is de moeder van publicist Mohammed Benzakour. Zij is getroffen door een beroerte, kan niet meer spreken en zich niet meer zelf verzorgen: de helft van haar lichaam is verlamd, en ze is opgenomen in een revalidatiecentrum, waar haar kinderen haar komen opzoeken.

Vijfenvijftig jaar lang leefde ze in een ononderbroken symbiose met haar man, vertelt Benzakour in zijn boek 'Yemma, een stilleven van een Marokkaanse moeder'. Samen vertrokken ze, moedig en analfabeet, uit Marokko, "een land waar mensen nog leven te midden van jakhalzen, schorpioenen, wilde zwijnen, lammergieren en adders". Ooit heeft ze zelfs zo'n slang doodgetrapt die het op Mohammed Benzakour als baby had voorzien. In Nederland bouwde het echtpaar met hard werken, nooit klagend, een nieuw bestaan op, en stichtte een gezin.

Haar zoon doet in het revalidatiecentrum wat je in zo'n geval doet: hij praat tegen zijn moeder, al zegt ze niets terug en weet hij niet in hoeverre zij hem begrijpt. Hij trekt haar haar steunkousen aan wanneer de verpleging dat vergeten is. Er groeit een nieuwe routine. Hij knipt haar haar, wandelt met haar in de rolstoel door het park, neemt haar mee naar de dierentuin van Rotterdam om de veelbesproken aap Bokito te zien, al lijkt die haar weinig belangstelling in te boezemen, en rijdt haar naar de Hema om taartjes te eten. De toch al niet grote wereld van yemma - Marokkaans voor moeder - is ineens troosteloos klein geworden.

Onvermijdelijk stuit Benzakour bij zijn pogingen het zijn moeder zo comfortabel mogelijk te maken op regels en bureaucratie. Die vervullen hem met machteloosheid. Niet minder vaak weet hij met kwajongensachtige branie een omweg te vinden waarmee hij het systeem op kleine punten buitenspel zet, onder het motto: als de berg niet naar Mohammed komt, komt Mohammed naar de berg.

Zo haalt Benzakour clandestien koffie bij het Nespresso-apparaat dat voor het hogere personeel gereserveerd is, omdat in de kantine bijna ondrinkbare zwarte pleur wordt verkocht. Prachtig is het verhaal hoe hij erin slaagt midden in de nacht toegang tot het centrum te krijgen en een bos bloemen bij zijn moeder te bezorgen.

Het zijn dit soort kleine overwinningen die er de moed nog enigszins inhouden.

Soms wordt het hem toch te veel. "Vlakbij hoorde ik een geritsel van veren en zag ineens hoe een moerasvogel opsteeg en ik benijdde hem om zijn vrijheid." De problemen die opduiken zijn meestal van onverwachte aard, en berusting is soms de enige oplossing. Benzakours moeder is rechtszijdig verlamd, maar "de islam gebiedt alles met rechts te doen: wassen, bidden, eten, handenschudden".

Benzakours relaas is een warmbloedige ode aan zijn moeder, aan haar liefde, haar inzet voor haar gezin. Nieuwe inzichten biedt zijn boek niet, zeker niet voor wie ooit iets vergelijkbaars heeft meegemaakt. Maar dat is denkelijk ook niet de bedoeling van de schrijver. Dat 'Yemma' toch meer biedt dan alleen een verslag van wat iedereen in zo'n situatie beleeft en voelt, is te danken aan de warme persoonlijkheid van de auteur, de manier waarop hij probeert de moed en de opofferingsgezindheid van zijn ouders waardig te zijn, en aan het aanstekelijke gevoel voor humor waarmee hij probeert er ook in deze moeilijke situatie het beste van te maken. Dit alles maakt van dit boek een bescheiden, maar zeer sympathiek document humain.

Mohammed Benzakour: Yemma, stilleven van een Marokkaanse moeder. De Geus, Breda; 220 blz. euro 18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden