De wanhoop achter de statistieken

Jubelend melden de autoriteiten dat het aantal asielaanvragen met bijna de helft is teruggelopen. Ze maken daarmee een goede beurt in een verkiezingstijd, die vreemdelingen tot hoofdonderwerp heeft gemaakt. Een bezoek aan de vluchtelingenorganisatie Prime in Den Haag maakt duidelijk welke ellende er achter de vreugdedansjes van politici en ambtenaren schuilgaat.

,,Fortuyn is een logisch product van Paars'', zegt Ahmed Poury van de vluchtelingenorganisatie Prime in zijn hoofdkwartier op de zolder van een negentiende-eeuws pand in de Haagse Stationsbuurt. ,,Ook Paars schildert een vluchteli'g alleen maar af als een schadelijk probleem. Niet als iemand aan wie het land misschien later plezier kan beleven. Dan moet je niet verbaasd zijn als mensen voor Fortuyn kiezen want die is gewoon consequenter.''

Dat het huidige asielbeleid ook zonder Fortuyn al keihard is, ervaart Poury dagelijks. Er is een tijd geweest dat hij geregeld thuis sliep. Dat was voordat de nieuwe vreemdelingenwet talloze asielzoekers met hun gezinnen op straat keilde. Sindsdien zoeken die hun heil bij organisaties en particulieren, die tegen de zin van staatssecretaris Kalsbeek van justitie toch nog proberen hen te helpen, zoals Prime. De illusie van min of meer vaste werktijden vervaagde. Het begon ermee dat Poury soms een nacht slapend doorbracht op een tafel in het pand van de Witte Paters, waar Prime onderdak vindt. Later schafte hij een veldbed aan.

Er is ook een tijd geweest dat bedreigingen aan zijn adres vooral uit de hoek van het regime van zijn voormalige vaderland Iran kwamen. Nu schrijven ook Nederlanders haatbrieven. Ze vinden dat hun land vol is en dat hij trotser moet zijn op de Nederlandse cultuur. Poury kreeg zulke post bijvoorbeeld na een interview met de Volkskrant.

Op de met krantenknipsels en posters beplakte zolder van het negentiende-eeuwse pand is het een komen en gaan van mannen, vrouwen en kinderen van de meest uiteenlopende nationaliteiten. Ook de opleidingsniveaus vertonen grote verschillen. Sommigen hebben amper basisschool terwijl anderen ingenieurs of dokters zijn.

Mensen, die de nacht buiten hebben doorgebracht, herken je aan de grauwsluier over hun gezichten en kleren. Zelfs als al hun asielverhalen bij elkaar zouden zijn gelogen, want dat is toch wel ongeveer de teneur van de huidige opinievorming, dan blijft een ding recht overeind staan: Nederland is rijp voor zijn eigen Victor Hugo, om deze nieuwe onderklasse te beschrijven. Een geliefde overnachtingsplek is het Centraal Station, dat de gemeente voor zevenhonderd miljoen euro wil verbouwen. Om er een oase van te maken, zo heette het bij de presentatie van de plannen, in plaats van het maatschappelijke afvoerputje dat het nu is.

Nederland krijgt het deuntje al jaren in het hoofd gestampt: maar een handjevol asielzoekers heeft politieke motieven, een grotere groep heeft humanitaire redenen en veruit de meeste zijn gelukszoekers. Houd even je been stijf, zegt bijvoorbeeld Kalsbeek, dan wordt het ook in de verste uithoeken van de wereld bekend dat je niet in Nederland moet zijn. Toon geen misplaatste teerhartigheid.

Deze logica stuit op bezwaren bij mensen die de harde politiek moeten uitvoeren. Veel asielzoekers, die bij organisaties als Prime terechtkomen, hebben de adressen gekregen in de aanmeldcentra in Rijsbergen of Zevenaar. Daar worden asielaanvragen in eerste instantie gewogen en meestal te licht bevonden. De afgewezenen mogen hun beroep in Nederland afwachten maar krijgen geen opvang. De werknemers van de aanmeldcentra, die huilende gezinnen soms al na 48 uur op straat moeten dumpen, gaat dat niet in de koude kleren zitten. Ze geven troostende strohalmen mee, zoals het adres van Prime.

Poury: ,,Die vluchtelingen denken daardoor dat wij een overheidsinstantie zijn. Ze willen niet begrijpen dat we ze niet kunnen helpen want dat betekent het einde van hun hoop. Er komen hier ongeveer tien nieuwe mensen per dag. Dat zijn er per jaar drieduizend. Maar op sommige dagen hebben we vijftig.'' Vroeger klopte ongeveer één dakloze asielzoeker per week bij Prime aan.

De 'overheidsinstantie' Prime overleeft, marginaal, op giften en heeft bizarre openingstijden. Poury: ,,Er kwamen eens om half twaalf 's avonds twee vluchtelingen binnen. Mijn hoofd stond er niet naar. 'We zijn geen hotel', zei ik maar toen pas zag ik hun ogen. Er stond een pan vol met baklavagebak, die in twee minuten leeg was. 'Sorry, we hebben een paar dagen niets gegeten' zeiden ze.''

Hij stelt een gedeserteerde Algerijnse commando voor, die iets wil zeggen aan ,,die man met dat kale hoofd'', Fortuyn dus. ,,Laat hij niet vergeten dat ook hij eens machteloos is geweest, bij zijn geboorte. Hij was toen aangewezen op de hulp van God.'' Sommige ideeën van Fortuyn blijken hem toch aan te spreken want ook hij pleit voor een waterdichte afsluiting van de grenzen, waarna de oplossing van de problemen moet volgen, zoals criminaliteit op straat.

Met zijn Letse vrouw en zijn twee in Nederland geboren, statenloze kinderen woont hij op een huurkamer van 360 euro per maand. De vele Bulgaren in zijn buurt, geen vluchtelingen maar 'gewone', illegale gastarbeiders, huizen zelfs met tien tot vijftien mensen in één ruimte. Maar zij hebben perspectief want hun land wordt straks lid van de EU. De Algerijn heeft geen perspectief. Zijn zoontje uit groep 2 wel want die wil skikampioen worden.

Op zijn illegale werkplek in Scheveningen is een roldeur op zijn nek gevallen, waardoor hij weinig meer kan. Zijn vrouw werkt als huishoudelijke hulp. Lang geleden vertrok hij uit Algerije. Hij moest de extremistische guerrillagroep Gia bestrijden, maar die dreigde zijn familie te vermoorden. Als de Gia dat dreigement op geschept papier met watermerk had gezet dan had zijn asielpoging misschien een kans gehad, nu niet. Een brief aan de koningin leverde niets op.

,,Zeventig procent van ons werk bestaat uit luisteren, kalmeren en respect tonen. Maar meestal is er geen oplossing'', zegt Poury. Die is er misschien ook niet voor de Turks Koerdische moeder Behya en haar twee kinderen. Een week geleden klopten ze aan bij Prime na een eindeloze zwerftocht langs opvangadressen in het hele land. Overal konden ze maar korte tijd terecht. Want al die plekken zitten propvol, medewerkers lopen op hun tandvlees en er zijn altijd dringender gevallen dan het jouwe.

Behya heeft nu voor een maand huisvesting, een ongewone luxe. Zij en de kinderen lopen in piekfijn gewassen kleren. In de maand rust die ze heeft, wil een advocaat haar zaak heropenen. Als dat lukt dan kan ze blijven, zo niet dan moet dit gezinnetje opnieuw de straat op. Ze zit vast in de berenklem van politiek en oeroude adat van haar Oost-Turkse dorp. Vanwege die adat trouwde ze op haar veertiende met een man, die ze niet zelf had uitgekozen. Eerst was het alleen in naam een huwelijk, bij haar schoonouders groeide ze op als een dochter. Op haar achttiende ging ze met haar man leven. Lang duurde dat niet, ineens was hij spoorloos. Ze kwam tussen de hamer en het aambeeld van het Turkse leger en de Koerdische guerrilla-organisatie PKK terecht.

Overdag kwam de politie, die dacht dat haar man bij de PKK zat en vroeg waar hij uithing. 's Avonds kwam de PKK, die even zeker wist dat hij in het leger diende. De agenten besloten, toen ze geen woord uit haar loskregen, tot een groepsverkrachting. Haar vader probeerde haar te beschermen, toen ze haar het huis uit sleurden, maar hem schoten ze in de voet. Na afloop dumpten ze haar bij de schoonfamilie. Schoonmoeder kreeg een hartaanval.

Na vijf jaar vernam ze dat haar man in Nederland zat, illegaal. Verstopt in vrachtwagens reisde ze hem achterna. Vier jaar woonde ze met hem in Nederland. In die periode werden de kinderen geboren. Toen haar man tegen de lamp liep, moest hij terug naar Turkije. Zij bleef achter met de twee kinderen. In Turkije ontdekte haar man wat er op dat politiebureau was gebeurd. Ze had hem dat nooit verteld want ze kent haar pappenheimers. Haar vader vindt haar sinds de verkrachting een vlek op de familie-eer en volgens haar man had ze zelfmoord moeten plegen. Omdat ze dat heeft nagelaten, vindt hij haar een slechte moeder en eist hij zijn kinderen op. Hij wil ze laten ontvoeren. Het probleem bij haar asielverzoek is dat ze lang zal kunnen wachten voordat de Turkse politie schriftelijk een groepsverkrachting toegeeft. Eerst had Poury twijfels over Behya's verhaal, het klonk erg fantastisch, totdat er een dokter bleek te zijn, aan wie ze al vier jaar geleden haar gruwelijke geheim had verteld.

Verhalen, die het verstand te bovengaan, nestelen zich op de zolder van Prime als een zwerm kraaien in de kruin van een boom. Elk ervan biedt voldoende stof voor een roman. Zoals de lotgevallen van die Iraanse vrouw, die vreest dat haar echtgenoot bezig is via zijn contacten met de Hezbollah een steniging voor haar te organiseren. Onder andere vanwege een relatie, die ze na haar vlucht voor deze machtige onmens in Nederland aanging met een Turkse Koerd, die een even grote ploert bleek. Toen ze met die laatste kapte, stuurde hij haar een foto, waarop hij een pistool op zijn eigen hoofd richt, een dreigement met eremoord. Ook haar verhaal ontbeert, net als dat van Behya, de noodzakelijke documentatie en ook is het juist niet politiek genoeg. Ook zij heeft twee kinderen en ook zij kan geen kant op.

Poury: ,,Problemen van zulke mensen hebben vaak een politieke achtergrond, maar meestal hebben ze geen verstand van politiek. Ze kunnen daardoor moeilijk aannemelijk maken dat ze vanwege hun politieke activiteiten zijn gevlucht. Ook kunnen ze hun verhaal niet goed vertellen, zeker niet aan een IND-ambtenaar, die erop is afgericht om alleen te horen wat in hun nadeel pleit. Of aan een advocaat die er niets van snapt, want veel mensen hier zijn vooral slachtoffers van waardeloze advocaten".

Het verhaal van Behya vertelde hij aan Kamerlid Boris Dittrich, toen die in een discussie zei dat er een eindstation is bereikt, als alle juridische procedures zijn doorlopen. Poury: ,,Politici zien statistieken, wij krijgen hier de mensen.'' Een van die mensen is Seyfüddin Aytar, die met zijn gezin van zes personen in een naoorlogs woninkje hokt, van het soort dat de gemeente Den Haag massaal wil afbreken of samenvoegen tot grotere eenheden. Een bescheiden woonkamer, twee slaapkamertjes en een keukentje. Niets is gratis in deze wereld, ze betalen 755 Euro huur voor dit haveloze paleisje.

De woonomstandigheden zijn niet Aytars grootste probleem. Onlangs verscheen hij in een programma van de Koerdische zender Medya tv. Familieleden belden hem woedend vanuit Turkije op. Ze hadden bezoek van de politie gehad. Het was voor hem een nieuw bewijs dat hij niet terug kan. Een eerdere aanwijzing was de moord op een teruggekeerde neef. Ook nu weer de vermenging van politiek en plaatselijke cultuur. In het gebied waar Aytar vandaan komt bestrijden twee clans elkaar al van oudsher. Aytars clan koos in de Koerdische oorlog de zijde van de guerrillabeweging PKK, de andere clan gokte op de Turkse staat en won dus. Veel leden van Aytars clan hebben hun achternaam veranderd, maar dat vrijwaart hen niet van wraak.

Zijn dochtertje van zeven gaat als enige naar school. Ze verbijsterde haar juf door onder een auto te kruipen, toen ze een politiewagen zag. Het trauma van de uitzetting uit Duitsland kwam boven. Die gebeurtenis liet ook sporen na bij de oudste zoon. Hij miste er zijn schooldiploma door. Bij de arrestatie bleek de man, die hij altijd als zijn mentor had vertrouwd, een agent in burger te zijn, die de drugshandel op school in de gaten hield. De 'mentor' sloot hem op, in opdracht van de vreemdelingenpolitie. De Aytars zijn nu 'Dublinclaimanten', Nederland wil dat Duitsland hen terugneemt, zelf vestigen ze hun hoop op het Hof in Straatsburg.

De oudste zoon spreekt Nederlands. Hij leest wel eens Spits of Metro maar weet niet welk extra wolkje er aan hun toch al grauwe horizon is verschenen. Want van Pim Fortuyn heeft deze familie nog nooit gehoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden