Review

De wagenmenner en de held

Iedereen kent Maarten Luther maar niemand kent zijn werk. En wie is op de hoogte van de filosofie van de wiskundige L.E.J. Brouwer? Acht auteurs hebben deze zomer fragmenten geselecteerd uit onbekend filosofisch en literair werk. Lekker aan het strand met Peter Weiss, het Gilgamesj-epos, de Bhagavadgita, Maarten Luther, E.M. Cioran, Salvatore Satta, Lao Zi en L.E.J. Brouwer.

De Bhagavad Gita, de 'zang van de gezegende', een gedeelte van het zesde boek van het epos Mahabharata (4de eeuw v.Chr. - 4de eeuw n.Chr.), is een van de meest gezaghebbende hindoeïstische religieuze teksten, hoewel strikt genomen geen 'goddelijke openbaring', zoals bijvoorbeeld de Veda's dat zijn. Wanneer de strijdende partijen in dit epos klaarstaan om slag te leveren, weigert de held Arjuna de wapens op te nemen, wanhopig bij de gedachte zijn neven in het andere kamp te moeten doden. In een dialoog tracht Arjuna's wagenmenner Krishna - een gestalte van de god Vishnu - Arjuna met argumenten over te halen de strijd toch aan te gaan. De tekst is typisch hindoeïstisch, waar hij schijnbaar onverenigbare gezichtspunten tracht te verzoenen: de drie verlossingswegen, die van karma (handelen), jnana (inzicht) en bhakti (devotie) worden als gelijkwaardig uiteengezet. Maar gaandeweg wordt de tekst diep religieus: Krishna openbaart zichzelf als de allerhoogste, die degene die hem devotioneel vereert genadig opneemt in zijn heerlijkheid.

De Gita is geen systematische theologische verhandeling, maar samengesteld uit elementen van verschillende filosofische tradities, zodat de stof aanleiding geeft tot uiteenlopende interpretaties. Dit is de reden waarom zij tot op vandaag zovelen in Oost en West geïnspireerd heeft tot steeds nieuwe interpretaties en vertalingen.

Je moet de tekst door meerdere keren te lezen op je laten inwerken. Het is niet overdreven om dan te constateren dat in de Gita grote mensenkennis gepaard gaat met wijsheid. Maar wie haar boodschap wil samenvatten in een levensfilosofie die het lijden in de wereld wegverklaart en wijt aan een gebrek aan hoger inzicht, zoals de Advaita Vedanta nogal eens doet, díe slaat mijns 'nziens de plank mis op een wijze die afbreuk doet aan de menselijke waardigheid en beledigend is voor hen die lijden aan het leven - en wie zijn daarvan gevrijwaard?

Het tweede hoofdstuk, dat ik hier in eigen vertaling uit het Sanskriet weergeef, begint met de reactie van Krishna op Arjuna's weigering om de strijd aan te gaan. De blinde koning Dhrtarashtra, vader van 100 zonen en oom van 5 broers, die op het slagveld tegenover elkaar staan opgesteld, laat zich door zijn boodschapper Sanjaya informeren over het strijdtoneel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden