De waarheid van Fox News

De werkelijkheid gebruikt als ruwe grondstof om de kijker het juiste (rechtse) wereldbeeld voor te schotelen

Elke paar seconden verspringt het beeldmerk van de Amerikaanse zender Fox News. Dat gebeurt niet omdat iemand dat een mooi idee vond. Er waren klachten van kijkers over het logo toen het nog stilstond: het brandde zich onuitwisbaar in de hoek van hun beeldscherm.

Dit weetje staat in de New York Times-bestseller van Gabriel Sherman, zijn vorige maand verschenen biografie van Fox News-directeur Roger Ailes: 'The Loudest Voice in the Room'. En ook Joe Muto meldt het in zijn boek over zijn wederwaardigheden tijdens de acht jaar dat hij bij het nieuwskanaal werkte: 'An Atheist in the FOXhole'.

In 'The Loudest Voice' horen die ingebrande schermen bij het eerste grote succes van Fox News. De zender was in 1996 opgericht door mediamagnaat Rupert Murdoch en werd vanaf het begin af geleid door Roger Ailes.

Hun vermoeden dat veel blanke, conservatieve Amerikanen zaten te wachten op een zender die niet, zoals bijvoorbeeld CNN, werd beïnvloed door het gedachtengoed van een progressieve, stadse elite, bleek te kloppen. De nieuwe zender vond snel zijn publiek en kon dat intensief gaan bedienen. En duizenden televisieschermen een litteken bezorgen, toen de Democratische president Bill Clinton werd betrapt op een relatie met een stagiaire.

In 'An Atheist' vertelt Joe Muto dat hij het verhaal over het brandende logo te horen kreeg bij zijn sollicitatie en in de maanden daarna nog tientallen keren. Dat hij daarbij visioenen kreeg van bejaarden die hun afstandsbediening niet begrepen, zei hij maar niet, want die baan bij Fox was de enige die hij na zijn afstuderen had kunnen vinden in de stad waar hij moest en zou wonen: New York.

Acht jaar later, in 2012, werd Muto door beveiligers het gebouw uitgezet omdat hij betrapt was als de anonieme blogger die de website Gawker voorzag van Fox-roddels. Het was zijn exitstrategie omdat hij het bij Fox niet meer uithield.

Maar acht jaar is te lang om te kunnen beweren dat het allemaal zo vreselijk was. In zijn boek neemt Muto zichzelf tamelijk eerlijk de maat: ondanks zijn linkse ideeën paste hij zich aan bij wat zijn werkgever wilde, leerde werken bij een grote nieuwszender en nam gefascineerd waar hoe daar de werkelijkheid wordt gebruikt als ruwe grondstof voor een rechts wereldbeeld.

Het recept van Fox News vind je al in de eerste pagina's van 'The Loudest Voice' van Gabriel Sherman.

Twintig jaar voordat de zender de kabel op ging, probeerde biermagnaat Joseph Coors al eens een conservatieve zender op te zetten. Roger Ailes, die Richard Nixon met televisie-adviezen geholpen had president te worden, leek de leiding van het nieuwe station de ideale hoofdredacteur.

Dat hij geen journalistieke ervaring had, gaf niet. De aanpak van het nieuws lag al voor hem klaar in een rapport dat 28 technieken opsomde om de kijker te overtuigen van het juiste standpunt.

'Vals evenwicht' bijvoorbeeld: twee gasten over een onderwerp laten praten, zodat de kijker het idee heeft beide kanten van een kwestie te hebben gezien. En herhaling, iets voortdurend aan de orde stellen: niet alleen de kijkers zouden er dan van overtuigd raken dat het belangrijk was, maar ook andere nieuwszenders en politici, waardoor het uiteindelijk ook belangrijk zou worden.

Wie vandaag de dag naar Fox News kijkt, ziet die principes tot in de puntjes toegepast. De afgelopen weken was bijvoorbeeld in bijna elk programma de 'machtsgreep' van Obama een belangrijk thema: hoe de president zijn uitvoerende bevoegdheden gebruikte om het verlamde Congres te omzeilen. In een van die programma's sprak de presentator met een conservatieve criticus en met een hoogleraar die met samengeknepen mond als 'liberaal' werd aangekondigd en die het ook slecht vond.

In de biografie 'The Loudest Voice' lees je uiteraard waar Roger Ailes vandaan komt. Na een moeilijke jeugd, waarin hij moest leren leven met zijn hemofilie en een strenge vader hem op het hart drukte niemand te vertrouwen, maakte hij carrière als politiek adviseur, hoewel hij het ook een tijdje probeerde als musicalproducer.

Na Nixon deed ook George H.W. (de oude) Bush een beroep op hem, maar die campagne deed Ailes' reputatie geen goed. Hoewel hij het zelf ontkent, wordt zijn naam sindsdien in verband gebracht met een infame reclamespot waarin de Democratische tegenstander van Bush, Michael Dukakis, de schuld kreeg van het vrijlaten van een misdadiger, die daarna iemand verkrachtte.

Hij kwam opnieuw in de televisiewereld terecht, als directeur van het zakelijke station CNBC. En kreeg daarna van Rupert Murdoch de kans van zijn leven.

Eigenlijk wordt 'The Loudest Voice' dan pas echt interessant. Want na alle bijrollen die Ailes mocht spelen, staat hij sindsdien aan het roer van een organisatie die volgens velen de Amerikaanse politiek heeft veranderd. Ailes zelf had in elk geval de indruk dat zijn zender president George W. Bush had geholpen met zijn superkrappe overwinning in 2000 op Al Gore.

Maar in de loop van het boek krijg je eerder de indruk dat Fox News een lichtschip is met Ailes als vuurtorenwachter, meedeinend op de politieke golven, die in Amerika nu eenmaal hoog gaan. Er komt van alles voorbij, van de jurk van Monica Lewinsky tot de vliegtuigen van 11 september 2001 en de opkomst van de Tea Party.

De kracht van Fox is dat er bij zulke crises positie wordt gekozen en dat die om de trouwe kijkers te plezieren consequent wordt volgehouden, ook al willen de feiten niet meewerken. Dat werkt ongetwijfeld de polarisatie in de hand, maar verandert daarmee nog niet de koers van het land. Na de verkiezing van Barack Obama tot president voerde Fox News een even felle campagne tegen hem als de Republikeinse partij in het Congres dat deed. Het voorkwam niet dat hij in 2012 werd herkozen.

Misschien is dat de reden dat Joe Muto's dunnere en persoonlijker boek 'An Atheist' uiteindelijk veel bevredigender is. De hoofdpersoon daarvan is veel minder belangrijk, maar hij zat wel jarenlang dicht op de prominente Fox-presentatoren die de instructies van Ailes uitvoeren. En vertelt daar smakelijk over.

De gezichten van Fox werken soms bij de zender omdat ze net zo rechts zijn als de directeur, maar vaak ook omdat ze nu eenmaal op een of andere manier daar terechtkwamen en goede kijkcijfers kregen.

Ze blijven waar ze zijn, net als hun blanke kijkers. Het Fox-logo mag verspringen wat het wil, in al hun hoofden zit het ingebrand.

Gabriel Sherman: The Loudest Voice in the Room. Random House, New York; 538 blz. euro 21,99

Joe Muto: An Atheist in the FOXhole. A Liberal's Eight-Year Odyssey Inside the Heart of the Right-Wing Media. Dutton, New York; 323 blz. euro23,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden