De waarheid over Indië/Indonesië

Ruim twee jaar geleden schreef ik samen met Peter de Reuver en Nico Schulte Nordholt een opiniestuk in NRC Handelsblad met een oproep aan de Nederlandse regering officieel de onafhankelijkheid van Indonesië op 17 augustus 1945 te erkennen. Ons stuk werd gesteund door een aantal te goeder naam en faam bekend staande historici, letterkundigen en kenners van de Indonesische geschiedenis. De Nederlandse regering brandde er de handen niet aan. Tweede Kamerleden hadden andere dingen aan hun hoofd. Critici vonden het spijkers op laag water zoeken, een overbodige formaliteit.

Dit stond onder andere in onze oproep: "Over de gebeurtenissen in Indonesië in die cruciale jaren (1945-1949) en de gevolgen daarvan is in de afgelopen zestig jaar in Nederland een officiële verhaallijn gevolgd, gebaseerd op de beslissing van de toenmalige regering de Republiek Indonesië niet te erkennen en te trachten de soevereiniteit van Nederland met militaire middelen te handhaven. Dat is het verhaal van doofpotten en paternalisme, het verhaal van spijt om wat verloren ging, het verhaal van koppig weigeren een voldongen politiek feit - de proclamatie van onafhankelijkheid door Soekarno en Hatta - te aanvaarden ondanks grote druk van wat nu de 'internationale gemeenschap' heet. Behalve die officiële verhaallijn is er een andere: het verhaal van de tegenstanders van het regeringsbeleid, het verhaal van de bevolkingsgroepen die door de gebeurtenissen tussen wal en schip vielen, het verhaal van discriminatie en uitsluiting, het verhaal van gruwelijkheden aan beide kanten, het verhaal van het zoeken naar de waarheid."

De oproep werd geschreven kort voordat de Indonesische president een bezoek zou brengen aan Nederland en dat leek ons een mooi moment te doen wat we vanaf 1945 hadden nagelaten. Verder dan de verklaring van minister Ben Bot in 2005 dat de datum van 17 augustus 1945 in politieke en morele zin ruimhartig werd aanvaard, kwamen we niet. Daar schijnen volgens sommigen volkenrechtelijke voetangels en klemmen te liggen.

Geschiedschrijving is mensenwerk en soms zijn de gebeurtenissen zo vers en zo beladen dat een min of meer objectieve blik vertroebeld wordt door persoonlijk leed, door rancune, en simpelweg door gebrek aan kennis van feiten. De tijd doet zijn werk en afstand geeft overzicht. Uit de reacties op onze oproep bleek dat het overzicht nog altijd hier en daar ontbrak.

Gert Oostindie, directeur van het KITLV, behoorde tot de historici die onze oproep steunden. Hij was deze week de woordvoerder van het geïntegreerd onderzoeksplan naar de feiten. Lange tijd zijn de gevoelens van de veteranen gespaard. Ook nu weer kwam in een tv-programma een veteraan aan het woord, die nooit van enig exces had gehoord en die het niet kon geloven. Je zult ook maar een jonge knul zijn geweest, net de oorlog in Europa achter de rug, werd je naar een totaal vreemd land gestuurd waar een totaal andere oorlog werd uitgevochten. Stond je eerst aan de goede kant van de geschiedenis, werd je door je eigen overheid opeens aan de 'verkeerde kant van de geschiedenis' gezet. Van verzetsstrijder werd je bezetter. Van onderdrukte werd je onderdrukker. Van slachtoffer werd je dader. Sommigen kregen dat al snel door. Anderen konden de waarheid niet aan.

In Indonesië zelf had de Japanse bezetting de verhoudingen tussen verschillende bevolkingsgroepen grondig gewijzigd en gecompliceerd; er was geen gezag, geen rechtsorde, er waren geen werkende instituties. Bij jongere Indonesiërs ontbreekt het op dit moment aan kennis van de Bersiap-tijd. Het koloniale bewind van Nederland is een verre echo, die alleen door oudere generaties nog wordt gehoord. Het onderzoek moet er komen, niet als vonnis, maar als een onbevooroordeelde beschrijving van de werkelijkheid, hoe pijnlijk ook. Het is tijd voor de waarheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden