De waarheid als een mooi verhaal

De Iraanse regisseur Jafar Panahi heeft een film gemaakt over voetbalgekke meisjes. Als jongetjes proberen ze het voor hen verboden stadion binnen te komen.

De Iraanse regisseur Jafar Panahi (1960) geeft met ’Offside’ een inkijkje in de wereld van voetbalgekke Iraanse meisjes. Dolgraag willen deze meisjes een kwalificatiewedstrijd van het Iraanse elftal voor het WK 2006 bijwonen, precies zoals hun broers, vaders, ooms en neven.

Flink beschilderd, de lange haren verstopt onder petjes, en borsten en billen weggewerkt achter wijde shirts en broeken, sluiten de meisjes aan in de rijen voor het grote voetbalstadion in Teheran. Het zijn net jongetjes. Toch worden enkelen van hen er tussen uit geplukt, en volgen we negentig minuten lang – de duur van een reguliere voetbalwedstrijd én de duur van een reguliere bioscoopfilm – hun geworstel en gekissebis met de jonge bewakers.

Een voetbalwedstrijd bijwonen in een stadion is voor Iraanse vrouwen bij wet verboden. Dat stadionverbod geldt sinds de Islamitische Revolutie van 1979. De belangrijkste reden is dat het binnen de islam niet is toegestaan om naar een ontbloot lichaam(sdeel) van iemand van de andere sekse te kijken. De sfeer in de stadions zou voor vrouwen ook te ruw en te rauw zijn. Er zou voor vrouwenoren te veel gevloekt worden. Vrouwen zouden in de drukte ook aangeraakt kunnen worden door mannen.

Panahi maakte eerder de wereldwijd geprezen films ’De Witte Ballon’ (1995) en ’De Spiegel’ (1997) waarin hij dwars door de verkeerschaos van Teheran de odyssee van twee schoolmeisjes volgde. Door de verhalen in deze films via kinderen te vertellen, wist Panahi de filmcensuur nog te ontlopen.

Anders was dat met zijn Gouden Leeuw-winnaar ’De Cirkel’ (2000), waarin de verhalen van acht gesluierde vrouwen in hedendaags Teheran samen kwamen. De zonder compromissen gemaakte film werd in Iran verboden.

Panahi’s voorlaatste film was het meesterstuk ’Crimson Gold’ (2003) waarin hij het waargebeurde drama vertelt van een Iraanse pizzakoerier die een juwelierszaak overvalt en onder rinkelend alarm de eigenaar van de zaak dood schiet, en daarna zichzelf een kogel door het hoofd jaagt. ’Crimson Gold’ die ook wel de Iraanse ’Taxi Driver’ wordt genoemd, werd in een scenario gegoten door Panahi’s leermeester Abbas Kiarostami en behoort tot de hoogtepunten in de Iraanse cinema.

Het Amnesty International Film Festival eert de films van Jafar Panahi met een nieuw ingestelde oeuvreprijs.

Een vraaggesprek met de Iraanse regisseur die eerder dit jaar al even te gast was op het 36ste International Film Festival Rotterdam.

Wat was de belangrijkste reden om ’Offside’ te maken?

Panahi: „Elke vorm van discriminatie is hartverscheurend, en het verhaal van deze meisjes – die niet dezelfde rechten hebben als jongetjes – verscheurde mijn hart. Discriminatie op grond van geslacht vind ik heel vervelend. Het is de reden dat ik er een film over heb gemaakt, zoals ik met ’De Cirkel’ een film heb gemaakt over het lot van gesluierde vrouwen.”

Is ’Offside’ in Iran vertoond?

Panahi: „Ik ben helaas nog niet in de gelegenheid geweest om ’Offside’ aan het bioscooppubliek in Iran te tonen. ’Offside’ is wel één keer vertoond op het Fajr International Film Festival in Teheran. Ook kan ik melden dat de film via illegale dvd’s heel veel mensen heeft bereikt, en dat de film via de illegale dvd-markt inmiddels het hele land is doorgereisd. Officieel is de film door een klein publiek in Iran gezien. In werkelijkheid is het een van de best bekeken films in Iran.”

Dat is mooi, maar aan illegale dvd’s verdient u als filmmaker niets. Speelt dat u parten?

Panahi: „Een tijdje geleden werd ik door iemand gebeld die zich verontschuldigde omdat hij mijn film op een illegale dvd had gezien. Hij zei dat het voor hem de enige mogelijkheid was geweest om de film te bekijken, en hij bood aan om een bedrag van vijfhonderd euro over te maken op de rekening van een organisatie die goede doelen steunt. Dat vond ik een mooi gebaar.”

Maar een dvd-ervaring is toch niet hetzelfde als een bioscoop-ervaring?

Panahi: „Toen ik merkte dat ’Offside’ illegaal werd verspreid in Iran, wist ik in eerste instantie niet of ik blij of verdrietig moest zijn. Ik vind het als filmmaker prettig om mijn film in een mooie zaal te zien, op een groot doek, met publiek dat op de film reageert. Maar die mogelijkheid is er niet, en dus ben ik blij dat deze maatschappelijk georiënteerde film het publiek op een andere manier bereikt. Want daar gaat het uiteindelijk om, dat de film wordt gezien.”

Zijn er eigenlijk reacties van de Iraanse pers op de film?

Panahi: „In sommige Iraanse kranten wordt mijn naam niet meer genoemd, want het noemen van mijn naam kan voor die kranten nadelig uitpakken. Het is pijnlijk, maar in Iran probeert men intellectuelen nu eenmaal vaak te boycotten, en af te zonderen van de samenleving.”

Maar Offside is wel een keer vertoond op het Fajr Festival in Teheran.

Panahi: „Toen men merkte dat de film goed werd ontvangen in het buitenland, en prijzen kreeg in Berlijn, organiseerde men in Teheran een voorstelling, om iets van welwillendheid te laten zien.”

Wat is waarheid en wat is fictie in uw verhaal?

Panahi: „Het is de waarheid die in mijn hoofd een verhaal wordt. En dat geldt eigenlijk voor alles in de wereld, er is niet zo iets als een absolute waarheid of werkelijkheid, want die is altijd gekleurd door de beschouwer. Ik zal u vertellen wat mij is overkomen met mijn eigen dochter. Zij wilde dolgraag een keer mee met mij naar een voetbalwedstrijd. Ik zei: ’Je mag met me mee, maar je komt nooit binnen’. Ze zei tegen me dat het wel in orde was. Dat ik me geen zorgen moest maken. Ik ging naar binnen, tien minuten later was zij ook binnen. Ik heb haar vaak gevraagd hoe ze binnen was gekomen, maar dat wilde ze niet vertellen. Dat heeft me aan het denken gezet. Wat zou een vrouw moeten doen om een voetbalstadion binnen te komen?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden