'De VU loopt nauwelijks financieel risico door derivaten'

Directeur financiën: Pas als we ervan af willen, kosten ze geld

Van minister Jet Bussemaker (onderwijs) mogen onderwijsinstellingen straks geen derivaten meer in bezit hebben als daar geen leningen tegenover staan. Instellingen kunnen zich met derivaten verzekeren tegen renteschommelingen op een lening die ze hebben afgesloten. Met derivaten met zogeheten 'open posities' werd in het verleden op winst gespeculeerd, maar als de rente daalt kunnen ze financieel risico opleveren.

Onder meer de Vrije Universiteit (VU) heeft ongedekte derivaten, blijkt uit een rapport van de onderwijsinspectie. Als de universiteit geen onderliggende lening kan afsluiten en de derivaten zou moeten verkopen, kost dat bijna 80 miljoen euro, omdat de rente nu lager is dan waarvoor een verzekering is afgesloten. Dat de VU derivaten met 'open posities' heeft, komt doordat de uitvoering van nieuwbouwplannen vertraging opliep, zegt Ton Ruhe, directeur financiën van de VU. "We lopen nauwelijks risico. Die tachtig miljoen zijn we alleen kwijt als we nu van onze derivaten afwillen, en dat willen we helemaal niet."

Heeft de minister ongelijk dat ze het bezit van 'open posities' door onderwijsinstellingen wil verbieden?
"Ik denk dat dit een geval is van voortschrijdend inzicht. Het is in principe heel prudent om renterisico's af te dekken op het moment dat die ontstaan, en niet van te voren. Wat dat betreft juichen wij de nieuwe regeling toe."

Toch heeft de VU derivaten afgesloten zonder onderliggende lening. Waarom?
"Klopt. Wij hebben derivaten aangekocht op basis van de vooruitzichten destijds. Wij hadden gepland om tussen 2002 en 2009 onder meer een nieuw laboratoriumgebouw voor biologisch-medisch onderzoek neer te zetten. Maar die investeringen zijn om allerlei redenen vertraagd: het aantal studenten is sterk gestegen, er ontstond een financiële en economische crisis, de bouwsector kreeg het lastig... daardoor liepen onze plannen vertraging op. We hebben de bouw moeten uitsmeren over een langere termijn."

Kosten deze 'open posities' de VU op dit moment geld? Ze staan voor bijna 80 miljoen euro in de min.
"Nee, die derivatenportefeuille kost ons nu geen geld. Wij betalen niet voor het marktverschil. Die 'renteswaps' lopen tot 2035, net als onze investeringsplannen. We moeten een verlies nemen als we nu van onze derivaten afwillen, maar dat willen we helemaal niet, want we hebben ze binnenkort nodig."

Lopen jullie dan geen enkel risico?
"Het is belangrijk dat we op korte termijn financiering regelen voor dat labgebouw, waarvan de bouw overigens al is begonnen. Het afsluiten van die lening bevindt zich in een afrondend stadium, ik verwacht dat het binnen een half jaar rond is. De aannemers kunnen we voorlopig overigens gewoon betalen. Doordat de bouw vertraging heeft opgelopen hebben we voor de beginperiode voldoende liquide middelen opgebouwd.

Zijn jullie desondanks niet duur uit met een rentepercentage van vijf procent?
"Je kan er achteraf over twisten of dat percentage een slimme keus was. Voor de bankencrisis leek een rentepercentage van vijf procent acceptabel. Door zo'n percentage vast te zetten kun je je huisvestingslasten voor de komende twintig tot dertig jaar bepalen. Daarmee kun je dus rekenen en vooruitplannen."

Inspectie: Niet alles is risicovol
Een derde van de onderwijsinstellingen in het mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs heeft derivaten, blijkt uit een deze week gepubliceerd rapport van de onderwijsinspectie. Niet alle derivaten zijn risicovol, aldus de inspectie. Wel kunnen problemen ontstaan als scholen kiezen voor derivaten waarbij een onderpand noodzakelijk is, of wanneer ze 'open posities' hebben.

Het laatste is een derivaat waarvan de bijbehorende lening niet doorgaat of nog niet is afgesloten. Drie universiteiten en drie mbo-instellingen hebben zulke ongedekte derivaten omdat bouwplannen zijn uitgesteld of afgelast. De Vrije Universiteit en de mbo-instelling AOC Groenhorst College lopen het grootste risico: hun ongedekte derivaten staan voor 79,5 miljoen en 10,5 miljoen in de min.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden