De VS en het water: we gaan de goede kant op

Beeld REUTERS

Orkaan Katrina, superstorm Sandy, en dan nu orkaan Harvey. Weten de VS niet hoe met wateroverlast om te gaan? 'We gaan de goede kant op, er gebeuren een heleboel goede dingen.'

Bijna zonder waarschuwing kolkten de modderige wateren neer op nietsvermoedende families, moeders scheidend van hun kinderen, in hun modderig kielzog zeven verdronkenen achterlatend, onder wie vijf kinderen en twee volwassenen. (...) Dat er niet meer doden vielen, was enkel te danken aan de heldhaftige inspanningen van vrijwillige reddingsploegen, afkomstig uit de rangen van de brandweer en politie van Houston, de Nationale Garde, padvinders en gewone burgers.'

We schrijven 1937. Houston en het omliggende district Harris County waren ten einde raad, na de zoveelste overstroming. Ze boden de volksvertegenwoordiging van Texas een met foto's geïllustreerde petitie aan, waarin ze vroegen om een regionale autoriteit voor waterbeheer in te stellen, het Harris County Flood Control District.

De petitie rapporteerde 'de verliezen die huiseigenaren en bedrijven in Houston leden door het buiten zijn oevers treden van de Buffalo Bayou en de samenvloeiing met White Oak Bayou en andere toevoerende waterlopen op 31 mei, 1 en 2 juni 1929 en op 7, 8, 9 en 10 december 1935, in Houston zelf': 3.921.049,07 dollar.

En daarin was dan nog niet de indirecte schade meegerekend door waardevermindering van gebouwen en stilvallende bedrijvigheid. Ook niet 'het verlies van vee, of de onherstelbare schade aan landbouwgrond die afwatert op deze rivieren, of de grote schade aan de industriële vestigingen langs het Houston Scheepskanaal (...) Deze verliezen brachten het totaal op wel $20.000.000,00. En bovenop die schade werden eigendommen met een totale waarde van meer dan $100.000.000,00 ernstig bedreigd.'

Honderd miljoen dollar was dus de ergst voorstelbare schade in het Houston van 1937. Dat komt overeen met 50 miljard dollar in dit jaar van orkaan Harvey. De storm die voor de zoveelste keer niet alleen de Buffalo Bayou liet overstromen, maar zo'n beetje de hele stad en verre omstreken. En die volgens sommige schattingen nu drie tot vier keer zoveel zal kosten.

En dat terwijl die petitie van destijds succes had. Het Harris County Flood Control District kwam er. Houston werkt dus nu al tachtig jaar aan het voorkomen van overstromingen. Maar ook aan het veroorzaken van overstromingen, door jaar na prairie in te ruilen voor woonwijken en wegen. Dat het water aan de winnende hand was, merkten de inwoners om de paar jaar. En toen een week geleden dan die uitzonderlijke orkaan langskwam, die bleef rondhangen boven Houston en daar meer regen liet neerkomen dan ooit in de VS in een paar dagen is gemeten, was een stadsregio met bijna zes miljoen inwoners weerloos tegen het water.

De goede kant op

Je zou haast denken - een snufje Nederlands superioriteitsgevoel is daar niet vreemd aan - dat na Katrina in 2005 bij New Orleans, en superstorm Sandy in 2012 bij New York, Harvey bij Houston het definitieve bewijs is dat de VS geen kaas hebben gegeten van watermanagement. Maar daar is Lewis Link, onderzoeker op dat gebied aan de University of Maryland, het niet mee eens. "We gaan de goede kant op. Er gebeuren een heleboel goede dingen. Maar het gaat wel langzaam en ondertussen kun je overvallen worden."

Link is zowel thuis op de dijken van New Orleans als op de zeeweringen in Nederland. Hij was lid van de taakgroep die na Katrina onderzocht hoe die stad had kunnen onderlopen. En van een internationale commissie die adviseerde over de Nederlandse Deltawerken.

Het grote verschil tussen de VS en Nederland is hem wel duidelijk geworden: "Wij geven meer geld aan het repareren van de schade dan aan het voorkomen ervan. We hebben niet echt een nationale strategie hoe je met overstromingen omgaat. Maar we bewegen wel in die richting, stap voor stap."

Dat 'stap voor stap' kun je rustig 'ramp voor ramp' noemen. Maar dat geldt voor Nederland net zo goed. Zoals na de overstromingsramp van 1953 de zeearmen werden gesloten en dijken verhoogd, zo lijkt in de VS elke regio zijn eigen orkaanramp te moeten ondergaan voor de veiligheid er grondig wordt aangepakt.

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld AP

Katrina

Link: "In New Orleans hebben we voor 15 miljard dollar een systeem gebouwd voor bescherming tegen orkanen dat effectiever is dan in enige andere stad. Maar het kwam er niet voordat New Orleans zwaar getroffen was door Katrina. Met Sandy hetzelfde: de kwetsbaarheid van New Jersey en New York was heel goed bekend, maar wat daar was gedaan om de kwetsbaarheid te verminderen, was niet tegen Sandy opgewassen.

"Houston is het volgende voorbeeld. Het is weer hetzelfde verhaal. We zullen nu een heleboel energie en geld stoppen in het weer levensvatbaar maken van de stad. En we doen dat op een manier die, net als in New Orleans, het risico dramatisch vermindert."

De kern van die aanpak is risico-analyse. Link haalt er de Deltawerken weer bij om dat uit te leggen. "In Nederland was de maat voor de dijkhoogte heel lang een bepaalde waterstand. De dijken mochten maar eens in de 10.000 jaar overstromen. Maar in een risico-analyse waarbij je kijkt naar alle verschillende manieren waarop een waterkering kan bezwijken, bijvoorbeeld door het onder een dijk doorsijpelen van water, is de faalkans veel groter."

Een ander aspect van risico-analyse is dat je ook kijkt naar de schade die een gebeurtenis kan veroorzaken: "In plaats van: komt er een overstroming of niet, kijk je naar hoeveel levens het kan kosten, of hoeveel geld."

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld AP

Standaard

Na Katrina is die kijk op rampen in de VS de standaard geworden. "Mijn commissie deed de allereerste risico-analyse voor New Orleans in de VS. Het Army Corps of Engineers (de Amerikaanse Rijkswaterstaat, red.) heeft nu, na Sandy, zo'n analyse gedaan voor het noordoosten van het land. En voor het zuidoosten beginnen ze er nu mee."

Houston was zo ver nog niet. Eind vorig jaar publiceerde de journalistieke organisatie Pro Publica een onderzoek waaruit bleek dat veel bestuurders liever niet te diep over het water nadachten. Zelfs de man die achttien jaar lang hoofd van het Harris County Flood Control District was geweest, de in dat jaar vertrokken Mike Talbott, haalde over de telkens terugkerende overlast zijn schouders op.

Dat er in een paar jaar acht zware regenperiodes waren geweest met bijbehorende overstromingen - die elk eigenlijk maar eens in de honderd jaar mogen voorkomen - noemde hij toeval. En van de laatste overstroming, vorig jaar, stelde hij vast dat maar 1 procent van de bevolking er last van had. "Is de andere 99 procent bereid om te betalen voor een veel robuuster systeem?" Na afgelopen week is het antwoord ongetwijfeld ja. En het zal er komen ook, gelooft Link. Al moet Houston dan niet proberen om de stad bestand te maken tegen een nieuwe orkaan Harvey.

"Nu dit eenmaal gebeurd is, ligt dat scenario natuurlijk op tafel, dat kun je niet meer negeren. Maar tegelijkertijd lijkt het ondoenlijk om zo'n gebeurtenis die tegen het maximum aanzit dat meteorologen voor mogelijk hielden, de baas te worden.

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld AFP

Japanse aanpak

"Een goed model voor hoe je daarmee omgaat, is de Japanse aanpak na de tsunami van 2011 (die de Fukushima kerncentrale vernietigde, red.) Japan had al een enorme kustverdediging, en dat voor een gebeurtenis die volgens de geologen heel onwaarschijnlijk was op die plek.

"Maar de Japanners gaan nu niet terug om er zeeweringen te bouwen van 40 meter hoogte. Ze verhogen ze wel, maar nog belangrijker is dat ze mensen weghalen uit de laaggelegen gebieden. Ze bepalen waar mensen mogen wonen, waar de scholen en de ziekenhuizen staan, waar toevluchtsoorden komen. Ze kijken naar het hele systeem en dat verkleint het risico dramatisch."

Naar Houston vertaald: "Daar heb je ook dijken, en sommige daarvan zul je willen versterken en verhogen. Maar je moet ook daar denken aan dramatische veranderingen in landgebruik, het opnieuw inzetten van wetlands en moerassen. En het moeilijkste is om mensen te verplaatsen; weg van waar ze wonen. Dat willen ze nooit, ze willen terug naar huis. Maar op lange termijn is dat de oplossing: mensen buiten de gevarenzone brengen."

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld Getty Images

• Steunpakket Harvey kan weg vrijmaken voor begroting

Harvey haalt vermoedelijk een streep door de voorstellen van de regering-Trump om te bezuinigen op de federale organisatie voor de hulp bij rampen, Fema. Die heeft nu juist meer geld nodig, want er is voor jaren werk in Houston en omgeving. En de wederopbouw daar kost Washington ook tientallen miljarden dollars. Het is niet zeker dat het Congres daar zomaar mee over de brug komt.

Sommige Republikeinen vinden terugdringen van het begrotingstekort prioriteit. In 2102 eisten ze miljarden aan bezuinigingen om de kosten van orkaan Sandy te dekken. Twee senatoren uit Texas, Ted Cruz en John Cornyn, stemden zelfs tegen de hulpgelden. Nu pleiten juist zij voor ruimhartige hulp aan hun staat.

Maar hulp voor het door Harvey getroffen gebied krijgt waarschijnlijkbrede steun. Dat zou het politieke steekspel rond de begroting deze maand minder bloederig maken dan verwacht. President Donald Trump dreigde eerder om de uitgavenwet, die er voor 30 september moet zijn, niet te ondertekenen als er geen geld komt voor de muur bij Mexico. Zou hij dat doen, dan komt het federale overheidsapparaat grotendeels stil te liggen, inclusief veel van de hulp aan Texas. Waarschijnlijk wil Trump dat niet op de koop toe nemen.

Lees ook deze reportage van correspondent Jan-Albert Hootsen, die ging kijken hoe in Rockport, Texas puin werd geruimd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden