De vroedvrouwen van het Nederlandse voetbal

Dat kleine landje met die slechte competitie. Dat kleine landje heeft een grote voetbalcultuur. Bracht grote voetballers en grote trainers voort. Maar wat is dat nu eigenlijk: de Nederlandse voetbalcultuur?

,,Da's niks. Je kunt het beter de Cruijff Cultuur noemen. We hebben hier af en toe geluk met een goede generatie'', zegt Wiel Coerver, onomstreden als opleider maar nooit zonder omstreden meningen.

,,De Nederlands voetbalcultuur is een afgeleide van wat er in de jaren zeventig ontstond, met de trainers Michels en Happel en grote spelers als Cruijff en Van Hanegem. Dat was de oorsprong van het zogenaamde totaalvoetbal. Het hele collectief werkte mee aan het resultaat. Het is sindsdien niet meer het spel van eenlingen'', zegt cultuurbewaker Frank Rijkaard.

De bondscoach vervolgt: ,,De trainers en toppers van toen hebben hier iets neergezet. Het houvast voor de toekomst, je weet hoe het moet. Op een gegeven moment zijn die geweldige talenten er even niet, maar de richtlijnen nog wel. Dan zijn de resultaten tijdelijk wat minder. Maar als de talenten weer opstaan dan kunnen ze in dat systeem verder.''

Dat gold volgens Rijkaard voor de Gouden Generatie van '88, voor Ruud Gullit, Marco van Basten en hemzelf. ,,Wij zijn in die cultuur opgevoed en hebben daarnaast nog het geluk gehad Cruijff en Van Hanegem in hun nadagen mee te mogen maken.''

Het technische verhaal. Wat onderscheidt het Nederlandse voetbal van andere systemen? ,,Als je elf echte Engelsen in het veld zet, zie je steeds weer de lange bal om zo snel mogelijk terreinwinst te boeken. Bij ons gaat het over meerdere schijven, positioneel verzorgd voetbal, het creëren van een man-méér op het middenveld en natuurlijk de buitenspelers'', zo onderwijst Rijkaard.

Rijkaard noemt meerdere namen als Willie Wortels van het Totaalvoetbal, als vroedvrouwen van de Nederlandse voetbalcultuur. Rinus Michels trekt de eer graag naar zichzelf toe. ,,In de jaren zeventig ben ik als caoch verbonden geweest met twee aanvallende strategieën, die hun stempel hebben gedrukt op de evolutie van het voetbalspel. Het zogenaamde totaalvoetbal (Ajax 1970) en het pressievoetbal (WK 1974)'', schrijft de Generaal in zijn boek Teambuilding als route naar succes.

,,Het totaalvoetbal vloeide voort uit mijn zoektocht naar wegen om de versterkte defensies open te breken. Dat vereist opbouwend en aanvallend acties waarmee je je tegenstander kunt verrassen. Daarom koos ik voor veel positiewisselingen in en tussen de drie linies. Iedereen mocht opbouwen en aanvallen, mits alle spelers zich ook verantwoordelijk voelden voor hun defensieve taken.''

Michels voegde er later het 'jagen' aan toe. ,,Het pressievoetbal had als doel de bal op hun helft al terug te winnen. Deze vormen zijn zeer spectaculair en stellen de hoogste eisen aan de individuele en teamtactische klasse. In 1974 en 1978 beschikte het Nederlands elftal over de noodzakelijke klasse. En in 1988 werden we er Europees kampioen mee'', aldus de 72-jarige Amsterdammer.

De drie jaar oudere Wiel Coerver ruziet al een leven lang met Michels. ,,Ik maak jeugdspelers beter, Michels kan alleen maar mooi kletsen'', aldus de Limburgse techniek-trainer. ,,Michels heeft gewoon geluk gehad dat hij met twee goede generaties heeft mogen werken. Niets meer en niets minder'', zo spreekt de gepassioneerde maar nog lang niet gepensioneerde fanaat vanuit Caïro. Daar is hij bezig met een serie videofilms met oefenstof voor de jeugd.

,,Michels is in het Duitse voetbal twee keer mislukt. Gewoon omdat je als trainer afhankelijk bent van de beschikbare kwaliteit. Michels is geen uitvinder van de Nederlandse voetbalcultuur want die bestaat niet. Hij heeft gewoon geprofiteerd van de Cruijff- en Van Basten Cultuur.''

Foppe de Haan is het daar niet mee eens. ,,Natuurlijk bestaat er wel een Nederlandse voetbalcultuur. De basis daarvan is veel balbezit en goed positiespel: het totaalvoetbal. Er wordt bij ons over het algemeen aanvallend gedacht.''

De 56-jarige trainer van Heerenveen, die het Friese volkslied komend seizoen afwisselt met de Champions League-hymne, vindt wel dat de cultuur op de tocht staat. ,,Door al die buitenlanders in onze competitie. Die begrijpen niets van onze ideeën. Mijn ervaring is dat ze een negatieve factor zijn'', aldus De Haan die het seizoen desondanks met zestien buitenlanders in de selectie begon.

De Haan: ,,Onze cultuur is heilig, al is het niet slecht om het rendement tijdelijk boven alles te stellen. Topvoetbal gaat om vermaak, maar ook om de punten. Daar moet een zekere balans in zijn.''

,,Het is mooi om aanvallend voetbal na te streven'', zegt Rijkaard die dat als bondscoach straks tijdens het EK ook zeker van plan is. Maar is de Nederlandse voetbalcultuur niet wat naïef? Zijn we wel zo sterk als we altijd denken? Rijkaard: ,,Verdedigend zijn we niet zo sterk. Misschien zijn we wel wat doorgeschoten. We hebben het opleiden van verdedigers onderschat, ze missen soms de basiselementen. Gewoon omdat wij altijd méér vragen van onze verdedigers. Ze moeten een meerwaarde zijn.''

Een klein landje dat groot denkt. Aanval lend denkt. De cultuur is het houvast voor de toekomst, zei de bondscoach. En dan is het wachten op een goede generatie. Berg kamp, Davids, Kluivert en de De Boertjes: dat klinkt goed, vindt ook Rij kaard: ,,Deze generatie mag de lat best hoog leggen.''

Hopen dat alle steentjes een bergje zijn geworden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden