Column

De vrijheid van meningsuiting aan banden voor een hoger doel

De Turkse president Erdogan in gesprek met Jens Stoltenberg, de secretaris-generaal van de NAVO.Beeld afp

De EU mag zich nooit afhankelijk maken van Turkije, vindt Rob de Wijk. Maar omdat de vluchtelingencrisis een bedreiging is voor de hele unie, heeft Erdogan ons in de tang.

Op de deal met Turkije om voor miljarden euro's vluchtelingen uit Griekenland terug te nemen, en voor elke teruggenomen Syriër er een legaal naar een lidstaat van de Europese Unie te sturen, ben ik nooit dol geweest. Niet omdat het plan niet kan werken, maar omdat de EU zich nooit afhankelijk mag maken van een land als Turkije. Want daarmee maken de EU en de lidstaten zich chantabel.

Al eerder bleek dat Turkije er niet voor terugdeinsde om in plaats van drie, zes miljard euro voor min of meer dezelfde deal te vragen. Omdat de Europese Unie compleet klem zat, kreeg de Turkse president Erdogan zijn zin.

Wat de perverse effecten van deze deal zijn, blijkt nu uit de affaire rond de Duitse cabaretier Jan Böhmermann, die met een 'hekelgedicht' Erdogan te grazen nam. Erdogan werd zo boos dat hij maatregelen eiste, die bondskanselier Merkel vervolgens inwilligde. Zeker, Böhmermann wist dat hij fout zat. De belediging van een bevriend staatshoofd is in Duitsland verboden, maar Merkel zou ongetwijfeld haar schouders hebben opgehaald als zij Erdogan niet heel hard nodig zou hebben voor het hanteerbaar maken van de vluchtelingencrisis.

In ieder geval heeft Böhmermann Merkel, en daarmee de hele Europese Unie, in een lastig parket gebracht. Daarmee is maar weer eens aangetoond dat net als elke publieke figuur ook komieken even moeten nadenken over de effecten van hun woorden.

Natuurlijk klinkt het moreel verheven om het punt te maken dat dit nu eenmaal de vrijheid van meningsuiting is, dat dit het hoogste democratische goed is en dat Erdogan eerst maar eens naar zichzelf moet kijken voordat hij anderen de maat neemt. Allemaal waar, maar dat is het punt niet.

Het punt is dat Duitsland, en daarmee de rest van de EU, zich met de deal in een positie heeft geplaatst waarin het de vragende partij is, en Erdogan de biedende. En omdat de vluchtelingencrisis een bedreiging voor de hele unie is, heeft Erdogan ons in de tang en kan Böhmermann niet langer zeggen wat hij wil. Dit hadden we allemaal kunnen weten.

De affaire-Böhmermann maakt pijnlijk duidelijk dat Europese landen niet langer in staat zijn op basis van de wetmatigheden te handelen die nu eenmaal aan de basis liggen van de betrekkingen tussen landen.

Böhmermann had lekker kunnen oreren als de EU-landen hun buitengrenzen onder controle hadden, grote vluchtelingenkampen in crisisgebieden of in de lidstaten zelf hadden ingericht en hadden besloten dat elke vluchteling die de unie binnenkwam naar zo'n kamp zou worden gestuurd. Een fijne oplossing is dat niet, maar iets anders zit er niet in, omdat kennelijk de gemiddelde Europese burger uit angst voor verlies aan welvaart, veiligheid en identiteit al die vluchtelingen niet kan verdragen.

We zijn dus inmiddels in een situatie beland waarin de vrijheid van meningsuiting voor een hoger doel aan banden wordt gelegd. Door de vluchtelingencrisis waren al eerder typisch Europese waarden als compassie en tolerantie gesneuveld. De vraag is wat volgt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden